مجله علمی-تحقیقی پامیر یک نشریه علمی داوری‌شده است که به انتشار پژوهش‌ها و نوآوری‌ها در حوزه‌های علوم و فناوری می‌پردازد. این حوزه‌ها شامل علوم شریعت، حقوق، علوم سیاسی، علوم اجتماعی، ادبیات زبان فارسی، ادبیات زبان عربی، ادبیات زبان پشتو، ادبیات زبان انگلیسی، ژورنالیزم، زراعت، مهندسی، علوم کامپیوتر، فیزیک کاربردی، انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری اطلاعات، صنعت و تولید، اقتصاد، بیولوژی، ریاضی، کیمیا و... می‌باشد. این مجله بستری برای پژوهشگران و متخصصان فراهم می‌آورد تا جدیدترین یافته‌های خود را از طریق مقالاتی که تحت داوری همتایان قرار می‌گیرند، به اشتراک بگذارند و از این طریق کیفیت و اعتبار علمی مطالب منتشرشده را تضمین نمایند. این نشریه به‌صورت منظم منتشر می‌شود و برای دانشگاهیان، دانشجویان و متخصصان علاقه‌مند به پیشرفت‌های علمی و فناوری در دسترس است
بررسی مشخصات پتروگرافیکی و جیمولوجیکی نفرایت قریه شینورای ولسوالی تگاب ولایت کاپیسا
نفرایت یک نوع مشهور جید با ترکیب منرالی امفیبول (تریمولیت – اکتینولیت) و از جمله سنگ‌های نیمه قیمتی به‌شمار رفته و بیش‌تر جواهرسازی و وسایل تزئینی کاربرد دارد. این سنگ از نگاه مشخصات ظاهری با سرپنتینیت و ژادیئیت شباهت زیاد داشته و لازم است تا مشخصات پتروگرافیکی، منرالوجیکی و جیمولوجیکی آن بصورت دقیق مطالعه گردد. ذخایر متعدد نفرایت در ساحات مختلف افغانستان گزارش گردیده که یکی از این ساحات در قریه شینواری ولسوالی ولایت کاپیسا واقع می‌باشد. با توجه به اهمیت این سنگ نیمه قیمتی در صنعت حجاری و بازار تجاری، این تحقیق به تعیین مشخصات پتروگرافیکی و جیمولوجیکی سنگ نفرایت قریه شینواری ولسوالی ولایت کاپیسا می‌پردازد و هدف عمده این تحقیق را تعیین مشخصات پتروگرافیکی، کیفیت گوهری و ترکیب منرالی نفرایت ساحه تحت مطالعه تشکیل می‌دهد. در این تحقیق از روش‌های کتاب‌خانه‌ای، ساحوی و لابراتواری استفاده به عمل آمده است که در روش لابراتواری انالیزهای چون ساختن مقاطع نازک، XRF[1]، تعیین ضریب انکسار و وزن مخصوص انجام یافته است. نتایج تحلیل‌های انجام شده نشان می‌دهد نفرایت این ساحه دارای کیفیت گوهری خوب و از نوع نفرایت‌های اکتینولیتی می‌باشد. کلید واژه‌ها: سنگ نفرایت، کیفیت گوهری، سنگ‌های نیمه قیمتی، نفرایت اکتینولیتی و قریه شینواری. [1] X-ray Fluorescence
سنگ نفرایت، کیفیت گوهری، سنگ‌های نیمه قیمتی، نفرایت اکتینولیتی و قریه شینواری.
Copyright (c) 2026 Pamir Academic & Research Journal
نه تنها بسیاری از مردم از کاربردهای ریاضیات در زندگی آگاه نیستند بل‎که چه بسا این تصور هم رایج باشد که ریاضی دانان گروهی جدا از سایرین هستند. صرف‌نظر از کاربردهای بسیار ریاضی، ابزارهای متعددی توسط جامعه ریاضی دنیا ایجاد و یا توسعه داده شده ‌اند که سیستم حروف‌چینی تک یکی از آن‎ها است. سیستم حروف‌چینی‌ تک توسط یک دانشمند ریاضی بنیان نهاده شده و بسته‌ی فارسی کنونی آن با نام زی‌پرشین نیز توسط یک دانشجوی ریاضی آماده شده است. در این نوشتار به معرفی زی‌پرشین، روند پیدایش و گسترش آن و مقایسه‌ی آن با سیستم‌های مشابه پرداخته شده است. هم‌چنین تلاش شده ‌است ویژگی‌های اصلی و برخی توان‌مندی‌ها و ابزارهای وابسته به آن که کمتر مورد توجه جامعه ریاضی قرار دارند بیان شده و به چند پرسش پیرامون آن پاسخ داده شود. هم‌اکنون افراد و سازمان‎های بسیاری از این بسته برای حروف‌چینی‌ اسناد فارسی خود در لاتک بهره می‌برند و استفاده از آن در جامعه‌ی علمی رو به گسترش است. تک یک سیستم حروف‌چینی ‌است و سیستم حروف‌چینی‌ برای مستندات به ویژه مستنداتی که فرمول‌های ریاضی زیاد دارند، طراحی شد. تک نرم‌افزار آزاد است و حق کپی آن متعلق به انجمن ریاضی آمریکا است. ما مجاز هستیم آن‌را کپی کنیم، تکثیر کنیم و در اختیار هرکسی قرار دهیم، بدون آنکه هیچ هزینه بابت آن پرداخت کنیم. این تحقیق که به روش کتاب‎خانه‎ی انجام شده است، بر اهمیت این بسته پرداخته و در جریان تحقیق یافتیم که اشکال و تصاویر و حتی جداول در لاتک بهتر تولید شده و امنیت فایل بالا رفته و حجم کمتری را دارا می‌شود. کلید واژه‌ها: زی‌پرشین، بسته، حروف‌چینی، لاتک،کد نویسی.
Xepersian، Package، Typesetting، Latex،Simolaton
ارزیابی از کیفیت تدریس در پوهنتون بدخشان
یکی از رویکردهای ارتقای کیفیت تحصیلات عالی، ارزیابی دروس اساتید توسط محصل است. مطالعه‏ی حاضر با هدف تعیین معیارهای مهم ارزشیابی اساتید از دیدگاه محصلین پوهنتون بدخشان انجام شده است. هدف این تحقیق ارزش‌یابی کیفیت تدریس اساتید پوهنتون بدخشان از نظر محصلان بوده است. این مطالعه‏ی توصیفی در سال 1404 در سمستر بهاری بر روی تمام محصلین پوهنحی‌های مختلف پوهنتون بدخشان که مجموعا( 3642) محصل بوده انجام شده است، جمع‌آوری داده‌ها از طریق پرسش‌نامه‌ایی بود که توسط محققین و از طریق پوهنحی‌ها در بین محصلین توزیع و مجددا از همین طریق جمع‌آوری شد. روش تحقیق این مطالعه‏ی توصیفی مقطعی، تمامی محصلین پوهنتون بدخشان مشغول به تحصیل در نیمه‌ی اول سال تحصیلی 1404 انجام شد، جامعه آماری پوهنتون بدخشان که مجموعا (3442) محصل در حال تحصیل داشت و به اساس فورمول کوکران، حد اوسط (330) پرسش‌نامه تهیه به محصلین غرض ارایۀ دیدگاه شان توزیع گردید. ابزار سنجش، پرسشنامه، شامل (پرسش‌ در پنج حیطه مهارت‌های تدریس، ویژگی‌های فردی، مهارت‎های ارتباطی، مهارت‎های ارزشیابی، ورعایت اصول و قوانین تحصیلی بود) داده با استفاده از نرم افزار SPSS وآمار توصیفی (فروانی، میانگین، وانحراف معیار) و آزمون‌های کای اسکوئر، وآنالیز واریانس یک‌طرفه در سطح معنی دار(0.0) تجزیه و تحلیل شدند. نتائج تحقیق نیز این را می‌رساند باوصف این که کیفیت تدریس پائین و دارائی رابطه معنی دار است، با آن هم کیفیت تدریس در میان پوهنحی‌ها نیز مورد بررسی قرار گرفته که پوهنحی تعلیم و تربیه در رتبه نخست و پوهنحی کمپیوترساینس در رتبه اخیر قرار دارد. کلید واژه‌ها:ارزش‌یابی، کیفیت تدریس، تحصیلات عالی، استاد، محصل، بدخشان
Evaluation، Teaching Quality، Higher Education، Faculty Member، Student، Badakhshan
بررسی فقهی- اجتماعی جهیزیه و حکم آن در پرتو شریعت اسلامی
جهیزیه به عنوان یکی از رسوم مرتبط با ازدواج در جوامع اسلامی، غالبا توسط خانوادۀ دختر در آغاز زندگی مشترک تهیه می‌شود،ماهیت ساده، حمایتی و مشارکتی دارد و هدف اصلی آن تامین نیاز‌های ابتدایی زندگی و مشارکت اقتصادی خانوادۀ دختر در شروع حیات زوجین بوده است، با این حال، بررسی سیره پیامبر – صلی الله علیه وسلم- و منابع فقهی نشان می‎دهد که جهیزیه نه واجب شرعی است و نه معیار تعیین کننده جایگاه اجتماعی، بل‎که باید در چارچوب سادگی، اعتدال و پرهیز از اسراف قرار گیرد، با این حال در جوامع معاصر جهیزیه‌های سنگین و تجمل محور، پیامد‌هایی چون تاخیر در ازدواج، فشار اقتصادی برخانواده‌ها، افزایش تنش‌های خانوادگی، ترویج مصرف گرایی و تشدید نابرابری اجتماعی را به همراه داشته است. از این رو، پرسش‌های اساسی در بارۀ ماهیت جهیزیه، حکم شرعی آن، حدود مالکیت و آثار اجتماعی اش طرح می‌شود، این پژوهش با روش توصیفی –تحلیلی و مبتنی برمنابع کتاب‎خانه‎ی و مطالعات اجتماعی، ضمن تبیین مبانی دینی جهیزیه، به شناسایی آسیب‌های اقتصادی و اجتماعی آن پرداخته و راهکار‌هایی برای اصلاح این رسم و باز گشت به کارکرد اصیل آن بر اساس آموزه‌های اسلامی ارایه می‎دهد، نتایج تحقیق نشان می‎دهد که هیچ دلیل شرعی بر وجوب جهیزیه بر دختر یا خانوادۀ او وجود ندارد، تامین اثاث منزل و نیاز‌های معیشتی از مصادیق نفقۀ واجب مرد به شمار می‌رود. افزون بر این، جهیزیه‌ای که به زندگی مشترک آورده می‌شود از نظر فقهی در مالکیت زن باقی می‌ماند. در پایان، پژوهش بر ضرورت بازگشت به سادگی، پر هیز از تکلف، مقابله با تجمل گرایی و اصلاح نگرش‌های فرهنگی در راستای آموزه‌های اسلامی و سیرۀ نبوی در تسهیل از دواج تاکید می‌کند.
Dowry، Wife’s Ownership، Husband’s Maintenance (Nafaqah)، Social Custom، Islamic Law
په پښتو ګرامر کې د خپلواک مورفیم (نوم ) جوړښت او دریځ
په دې څېړنیزه مقاله کې د پښتو ژبې په ګرامر کې د خپلواک مورفیم، په ځانګړی ډول د "نوم" جوړښت، ډولونه، ځانګړتیاوې او نحوی (Syntax) دریځ په علمی ډول څېړل شوی دی. خپلواک مورفیم هغه کوچنی ژبنی واحد دی چې خپله مانا لری او په یوازې توګه کارېدلی شی. نوم د خپلواک مورفیم تر ټولو مهم ډول دی چې د ژبې په جوړښت کې بنسټیز رول لری. په دې مقاله کې د نوم د جوړښت اړخونه (ساده، مرکب، مشتق)، د نوم ډولونه (خاص، عام، جمعی، مجرد، عینی او انتزاعی) او د جملې په دننه کې د نوم نحوی دریځ (فاعل، مفعول، مضاف‌الیه، قیدی حالتونه) په تفصیل سره بیان شوی دی. همدارنګه، د بېلابېلو بېلګو په مرسته د نوم کارونه روښانه شوی دی. پایله دا ښیی چې نوم نه یوازې د مانا انتقال مهمه وسیله ده، بلکې د جملې په جوړښت کې هم اساسی رول لری.
بررسی اهمیت اقتصادی، محیط زیستی و دارویی درختچه‌ی شیرخشت زینتی
شیرخشت زینتی (Cotoneaster horizontalis) یکی از انواع ارزشمند خانواده گل‌سرخ (Rosaceae) است که به دلیل ویژگی‌های زینتی، تحمل بالای تنش‌های محیطی و خواص دارویی، اهمیت ویژه‌ای دارد. مقاومت در برابر خشکی، شوری، سرما و آلودگی، نقش مؤثری در تثبیت خاک، کاهش فرسایش و بهبود کیفیت محیط زیست شهری برای این گونه ایجاد کرده است. از نظر اقتصادی، نیاز کم به نگهداری و طول عمر بالا موجب کاهش هزینه‌های مدیریت فضای سبز می‌شود. ارزش تغذیه‌ای که در بعضی از مناطق همالیا و کشمیر به عنوان منبع مهم برای چراگاه های دام از برگ آن که مغذی بوده. کاربرد زینتی به دلیل جذابیت ظاهری در طراحی منظر سبز و باغ، جذب گرده افشان، مقاومت و کاهش هزینه‎های نگهداری استفاده می‌شود. تحقیقاتی که بالای شیرخشت صورت گرفته نشان می‎دهد شیرخشت عامل بزرگ ضد تششعات اتمی است که می‎تواند بشر را ۵۰٪ و در بعصی تحقیقات۱۰ تا ۱۵٪ در برابر تششعات اتمی محافظت کند. از دیدگاه دارویی، مطالعات فیتوکیمیایی حضور ترکیبات فعالی مانند فلاونوئیدها، اسیدهای فنولیک، پلی‌ساکاریدها و تری‌ترپن‌ها را در اندام‌های مختلف این گیاه گزارش کرده‌اند که دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ضد دیابت هستند. هم‌چنین مان شیرخشت به‌طور سنتی در درمان بیماری زردی نوزادان کاربرد دارد. در مجموع، شیرخشت زینتی گیاهی چند منظوره با ظرفیت‌های قابل توجه در حوزه‌های زینتی، محیط‌زیستی، اقتصادی و دارویی است. کلید واژه‌ها: ارزش زینتی،اهمیت اقتصادی، اهمیت محیط ‌‌زیستی، خواص دارویی، شیرخشت زینتی
Cotoneaster horizontalis، Decorative value، Economics value، Envirnomental value، Medicinal value
بررسی و تحلیل استعاره مفهومی غم در اشعار سیده مخفی بدخشی
استعاره مفهومی به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین زبان‌شناسی شناختی، نقش مهمی در تبیین چگونگی بازنمایی مفاهیم انتزاعی در زبان و ادبیات ایفا می‌کند. غم، به‌عنوان تجربه‌ای عاطفی و ذهنی، در شعر اغلب از طریق استعاره‌های گوناگون عینیت می‌یابد. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل استعاره‌های مفهومی غم در اشعار سیده مخفی بدخشی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌ها از میان اشعار منتخب این شاعر استخراج و بر اساس نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاعر برای مفهوم‌سازی غم، از حوزه‌های مبدأ متنوعی چون «غم به‌مثابه بار»، «غم به‌مثابه بیماری»، «غم به‌مثابه زندان» و «غم به‌مثابه تاریکی» بهره گرفته است. این استعاره‌ها افزون بر انتقال تجربه‌های عاطفی شاعر، بازتاب‌دهنده شرایط فردی، اجتماعی و فرهنگی او نیز هستند. نتایج تحقیق بیانگر آن است که استعاره‌های مفهومی غم در اشعار سیده مخفی بدخشی، نقشی اساسی در عمق‌بخشی معنایی و تقویت تأثیر عاطفی شعر ایفا می‌کنند.
conceptual metaphor، cognitive linguistics، Sayeda Makhfi Badakhshi، contemporary poetry، sorrow.
کاربرد پیشرفته یادگیری ماشین در شناسایی وپیشگیری از تقلب های مالی
در چند سال گذشته گسترش روزافزون ابزارهای دیجیتال و تحول اساسی درکارهای مالی، موجب رشد چشم‌گیرکرده معامله ‌های مالی از طریق آنلاین صورت میگیرد. بنابراین مزایایی چون سرعت،این پیشرفت‌ها زمینه‌ای برای شکل‌گیری شیوه‌های پیچیده‌تر تقلب مالی را نیز فراهم کرده‌اند. تقلب‌هایکه درقالب‌های همچون کلاهبرداری کارت‌های بانکی، دست‌کاری اطلاعات حساب‌ها، یا سوءِاستفاده از دیتا های حساس کاربران نموده، اکنون به تهدیدی جدی برای اعتماد عمومی و پایداری نهادهای مالی مبدل شده‌اند. روش‌های قدیمی تشخیص این‌گونه فعالیت‌ها، عمدتاً مبتنی بر قوانین ثابت و تحلیل‌های دستی، با توجه به پیچیدگی روزافزون الگوهای تقلب، پاسخ‌گوی شرایط امروز نیستند از این رو این تحقیق به بررسی کاربرد پیشرفته یادگیری ماشین در شناسایی وپیشگیری از تقلب های مالی مطالعه شده. با استفاده از روش رویکرد توصیفی–تحلیلی و بهره‌گیری از منابع معتبر علمی، الگوریتم‌هایی مانند درخت تصمیم، شبکه‌های عصبی مصنوعی و مدل‌های خوشه‌بندی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. یافته‌های این تحقیق حاکی از آن است که الگوریتم‌های یادگیری ماشین نه تنها توانایی بالایی در شناسایی الگوهای پنهان دارند، در کاهش هشدارهای نادرست، تشخیص سریع و انطباق با شرایط جدید، عملکردی برتر از روش‌های قدیمی از خود نشان می‌دهند. سپس به بررسی مفاهیم پایه‌ای تقلب مالی و چالش‌های آن پرداخته می‌شود، الگوریتم‌ها و روش‌های مختلف مورد استفاده در این زمینه معرفی شده
Information Security، Financial Fraud، Machine Learning، Algorithmic Analysis، Artificial Intelligence.
مطالعه تغیرات انتالپی تعامل کیمیاوی با استفاده از انتالپی تفکیک رابطوی در تعامل هایدروجن و ایتلین
تغییرات انتالپی تعامل کیمیاوی از جمله موضوعات بسیار مهم در ترموکیمیا به حساب می‌رود. هنگامیکه یک تعامل کیمیاوی به وقوع می‌پیوندد یک مقدار انرژی جذب یا آزاد می‌گردد، مطالعه انرژی‌های آزاد شده یا جذب شده در پروسه تعامل کیمیاوی موضوع مطالعه علم ترمو کیمیا است. این تحقیق به مطالعه تخمینی تغییرات انتالپی تعامل کیمیاوی در تعامل بین مالیکول‌های هایدورجن و ایتلین با استفاده از قواعد جمع پذیری انرژی رابطوی و محاسباتی کوانتوی می‌پردازد و در ضمن برای دریافت تغییرات انتالپی تعامل کیمییاوی اطلاعات محاسباتی را با اطلاعاتی تجربی مقایسه می‌کند. این تحقیق از نوع محاسباتی بوده و برای محاسبه تمام اطلاعات از نرم افزار کوانتومی اورکا استفاده شده است. نتایچ تحقیق نشان می‎دهد که تغییرات انتالپی محاسبه شده برای تعامل کیمیاوی بین مالیکول‌های هایدروجن و ایتلین برابر 7/417989- کیلوژول بر مول است. که با اطلاعاتی تجربی هم‌خوانی خوبی ندارد به علت در نظر نگرفتن انرژی‌های الکترونی و انرژی نقطه صفر نوسانی می‌باشد. در نتیجه از روی اطلاعات تجربی و محاسباتی فهمیده شده که این تعامل یک تعامل حرارت دهنده است. کلید واژه‌ها: انرژی الکترونی، انتالپی تعامل، انتالپی تفکیک رابطوی و ترموکیمیا
Electronegativity، hydrogen bond، quantum calculations، and electrostatic energy model.
زیست‌کره به‌عنوان مجموعه‌ی همه‌ی موجودات زنده و محیط‌های زیستی آن‎ها، یکی از بنیادی‌ترین سامانه‌های زمین به‌شمار می‌رود. شناخت فرآیند پیدایش و تکامل زیست‌کره نقش مهمی در درک تاریخ حیات، روابط متقابل موجودات زنده با محیط و چگونگی شکل‌گیری تنوع زیستی کنونی دارد. تکامل زیست‌کره از آغاز تشکیل زمین حدود 4.5 میلیارد سال پیش شروع شد و طی فرآیندهایی پیچیده­ای، شامل پیدایش مالیکول‌های عضوی، ظهور اولین سلول‌های زنده، تکامل گیاهان فتوسنتزکننده و جانوران و تغییرات اقلیمی به شکل کنونی خود درآمده است. عواملی چون تغییرات زمین‌شناسی، فعالیت‌های آتشفشانی و گسترش آکسیجن در جو زمین، نقش مهمی در تکامل حیات و تنوع زیستی ایفا کرده‌اند. هدف تحقیق این مقاله، مروری بر چگونگی تکامل و پیدایش زیست کره در روی زمین به صورت همه جانبه بوده است. روش که در این تحقیق به انجام رسیده، از نوع توصیفی – تحلیلی بوده است. یافته­های تحقیق نشان داده است که زیست کره یا همان کره حیاتی که در روی زمین وجود دارد و حیات را در روی زمین به صورت بسیار منظم تنظیم و بقا بخشیده است، از زمان پیدایش زمین و منظومه شمسی که زمین، طی گذشت میلیون­ها سال تحولات زیادی را متقبل گردیده است، تا این‏که در دورادور زمین یک کره حیاتی شکل بگیرد و زمینه زندگی بهتری را برای حیات همه­ی موجودات زنده، گیاهان و انسان‎ها فراهم سازد. در نتیجه، زیست کره که حیات روی زمین را بقا بخشیده است، تنها ویژه زمین بوده، در نتیجه متقبل شدن تحولات گوناگون که در روی زمین پدید آمده، بوده است و انسان با تأثیرات گسترده‌اش بر محیط‌­ زیست، هم‏چون آلودگی و تغییرات اقلیمی، تأثیر عمیقی بر زیست‌کره گذاشته است. حفاظت از این سیستم پیچیده و متوازن برای حفظ حیات بر روی کره زمین ضروری است.
Biosphere, Evolution, Geology, Origin of the Biosphere
بررسی تطبیقی سوگواره دینی محتشم کاشانی با سوگواره‌های دینی پنج شاعر بدخشان
مرثیهٔ مذهبی یکی از گونه‌های فرعی شعر غنایی به‌شمار می‌رود که شاعران از آن برای بازتاب احساسات و عواطف خود در برابر مرگ، مصائب و رنج‌های شخصیت‌های دینی و مذهبی بهره می‌گیرند. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی به بررسی مرثیه‌ها مذهبی مولانا محتشم کاشانی، به‌ویژه ترکیب‌بند معروف او و مرثیه‌ها پنج شاعر بدخشان ــ مولانا عبدالله مصرع، میر اولیاحسین مغموم، سیدالزمان‌الدین عدیم، عبدالواصل لطیفی و عبدالستار ناطق ــ می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هرچند میان مرثیهٔ محتشم و مرثیه‌ها شاعران بدخشان از نظر وزن و موسیقی شعری شباهت‌هایی وجود دارد، اما در قالب و ساختار شعری تفاوت‌هایی مشاهده می‌شود. با این حال، از نظر مضمون، سوز و گداز عاطفی، بازتاب مصائب، توسل و نکوهش گردش روزگار، همسانی‌های معناداری میان آثار مورد بررسی دیده می‌شود. نتایج پژوهش بیان‌گر آن است که محتشم کاشانی با ترکیب‌بند جاودانه و تصویرگری زبانی و عاطفی نیرومند خود، تأثیری ژرف بر شاعران پس از قرن دهم هجری بر جای نهاده است؛ این تأثیر در میان شاعران بدخشان نیز به ‌وضوح انعکاس یافته است. بررسی جنبه‌های زبانی، وزنی، معنایی و سبک‌شناختی نشان می‌دهد که مرثیهٔ مذهبی در هردوحوزه، ابزاری برای بیان اندوه جمعی و تأمل اخلاقی و معنوی در برابر حوادث تاریخی و انسانی به‌شمار می‌رود. کلیدواژه‌ها: محتشم کاشانی، مرثیهٔ مذهبی، شاعران بدخشان، تحلیل تطبیقی، شعر غنایی.
Mohtasham Kashani, Religious Elegy, Badakhshan Poets, Comparative Analysis, Lyric Poetry
زلزله، به عنوان یک پدیده طبیعی، به معنی لغزش و لرزش زمین بوده و همیشه نظر انسان‌ها را به خود جلب کرده است. این توجه به خاطر تأثیرات مخرب زلزله و آسیب‌هایی است که می‌تواند به جا بگذارد. هدف این تحقیق بررسی دو دیدگاه متفاوت درباره علل پیدایش زلزله است: یکی از منظر اسلامی و دیگری از دیدگاه علم زمین‌شناسی. در منظر اسلامی، زلزله به عنوان نشانه‌ای از خشم خداوند تلقی می‌شود و تأکید بر اهمیت توبه و اصلاح رفتارهای بشری دارد. در مقابل، زمین‌شناسان معتقدند که زلزله ناشی از عواملی طبیعی و علمی مانند آزاد شدن ناگهانی بخارها و فشارهای درون زمین است و هیچ رابطه‌ای با اعمال انسانی ندارد. روش تحقیق روش تحقیق این مطالعه، تحلیل و توصیف محتوای متون دینی و علمی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که این دو دیدگاه، نه تنها با یکدیگر در تضاد نیستند بلکه می‌توانند به عنوان اجزای مکمل یک حقیقت بزرگتر در نظر گرفته شوند. لذا، درک همزمان این دو بعد طبیعی و دینی می‌تواند به درک بهتر پدیده زلزله کمک کند. در نهایت، این مطالعه نتیجه‌گیری می‌کند که هر دو بعد طبیعی و دینی باید در درک علل زلزله مورد توجه قرار گیرد و نباید یکی از این دیدگاه‌ها به طور کامل رد شود. درک این که زلزله‌ها می‌توانند هم به دلایل طبیعی و هم به دلایل شرعی روی دهند، می‌تواند به ما در فهم بهتر این پدیده کمک کند.
حوادث طبیعی، حرکت دادن، زلزله، علت¬ها، لرزش و...
برخی از عناصر دستور تاریخی در تاریخ بلعمی
آثار ادبی محصول و دست‌آورد­های فرهنگی جوامع در ادوار مختلف است که اوضاع فرهنگی، ادبی و هنری جامعه را بازتاب می­دهد، آثار موجود از ادوار مختلف، دارای ویژگی­های سبکی، واژگانی و دستوری متفاوت و مروج همان دوره می­باشند که بررسی این ویژگی­ها می­تواند در شرح و تفسیر مفاهیم و مطالب آثار مربوطه مؤثر واقع شده و باعث گسترش دامنه و مرزهای دانش شود. هدف این پژوهش، بررسی ویژگی­های دستوری تاریخ بلعمی که توسط ابوعلی بلعمی نوشته شده است، می­باشد. تاریخ بلعمی به عنوان یکی از قدیمی‌ترین آثار نثر فارسی، ترجمه‌ای آزاد از تاریخ طبری است که علاوه بر حفظ محتوای اصلی، با ویژگی‌هایی خاص در زبان و ساختار جملات همراه است. در این پژوهش، ویژگی‌های دستوری نثر بلعمی شامل نوع جمله‌بندی، استفاده از واژگان، واژک­ها، نشانه­های ساختمانی کهن فارسی به شیوه­های مختلف، ساختارهای دستوری هم‌چون ترتیب جملات، استفاده از قیدها، ضمایر و افعال و غیره بررسی شده است این تحقیق براساس روش کتاب­خانه­یی و توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته­ها در این پژوهش نشان می­دهد که تاریخ بلعمی از ویژگی­های دستوری منحصر به سبک خراسانی برخوردار است و بررسی و شرح این ویژگی­ها می­تواند در مطالعات سبک­شناسی، نقد ادبی، دستور زبان و شرح متون کمک کرده و مفید واقع شود. کلید واژه‌ها: بلعمی، تاریخ، دستوری، دستور تاریخی، طبری.
د ماشوم په ښوونه او روزنه کې د کیسو اغېزې
لنډیز کیسه د تاریخ په اوږدو کي د خلکو د غوښتنو ، هيلو ، تجربو ، خیالونو او فکرونو هغه ویل شوي یا لیکل شوي څرګندونې دي چې نورو نسلونو ته په زړه پورې او له پند خوند څخه ډکې وي انسان زده کړې ته لیواله دی او د کیسې لپاره یې لیوالتیا په لومړیتوب کې وي، نو دا د کیسې غوښتنه ده. ماشوم په دې هڅه کې وي چې کیسې واوري او تر ډیرې اندازې پورې پکې ګډون وکړي د دې ټکي اصلي لامل دا دی چې کیسه د دوی لپاره یوه نوې ژبه ده. پورتنۍ ځانګړتياوې د کیسو او د کیسو د ویلو ذهني او روانی ارزښت بیانوي چې دا اغېزه له مخکې وختونو څخه تر اوسه پورې څرګنده ده ، نو دا اغیز لکه څرنګه چې ماشوم د کیسې او نړۍ په اړه ژوره اغېزه لري فرانسوی مشهور لیکوال شیلر، د کیسې د ارزښت په اړه ویلی دی: ( زما د ماشومتوب کیسې زما د ژوند حقیقتونو څخه ډیر څه زده کړل) بنسټیز ویي: روزنه ، ښوونه، کیسه ،ماشوم
A Comparative Analysis of Customer Satisfaction with E-Banking in Public, Private, and Foreign Banks in Afghanistan
This study investigates customer satisfaction with electronic banking (e-banking) services through a comparative analysis of public, private, and foreign banks in Afghanistan. Data were analyzed using descriptive and non-parametric statistical techniques to ensure robust findings. Primary data were collected from 300 bank customers using a structured questionnaire, and the reliability of the instrument was confirmed by a Cronbach’s Alpha of 0.931. Descriptive analysis shows generally high levels of satisfaction across all banking sectors, particularly regarding transaction security, usability, and time efficiency. Inferential analysis using the Kruskal-Wallis H test (χ² = 2.475, p = 0.290) and Chi-square test (χ² = 14.362, p = 0.073) reveals no statistically significant difference in overall customer satisfaction among the three types of banks. Based on the results, banks are advised to enhance security and system reliability, improve user-friendly interfaces, and provide awareness programs and prompt customer support to maintain and increase satisfaction. The findings indicate that e-banking satisfaction in Afghanistan is relatively uniform across banking sectors, with variations occurring mainly at the service-attribute level rather than at the institutional level.
بانکداری الکترونیکی، رضایت، افغانستان، بانکهای خصوصی، بانکهای دولتی، بانکهای خارجی
تبیین همزیستی مسالمت‌آمیز با محوریت اندیشه های کلامی امام ابوحنیفه رحمه الله
چکیده همزیستی مسالمت‌آمیز یکی از مسایل مهم در گفتمان دینی و اجتماعی است که همواره مطرح بوده است این مساله به طور خاص در جوامع که دارای تکثر فرهنگی، مذهبی و قومی است دارای اهمیت است. تبیین درست از همزیستی مسالمت‌آمیز با استفاده از باورهای دینی برای پیروان مذاهب بر اهمیت موضوع افزوده است. در میان ایمه مذاهب اسلامی امام ابوحنیفه همواره به عنوان یک شخصیت معتدل و اهل مدارا شناخته شده است. که از مهم‌ترین نتایج اندیشه‌های او، تبیین همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه اسلامی است. امام ابوحنیفه با تفکیک میان انجام فعل مکفر و کفر و نیز با تعریف متفاوت از ایمان و با تبیین درست از وعده و وعید الهی پایه‌های فکری گروه‌های تکفیری را تضعیف کرده است. رفتار مداراگرانه و مناظرات علمی او با مخالفان مذهبی نیز نمونه‌ای از تلاش برای همزیستی مسالمت‌آمیز است. همزیستی مسالمت‌آمیز در اسلام هدف تاکتیکی نداشته بلکه با مبانی چون توحید، کرامت انسانی، عدالت و حفظ اساس دین بنا شده است. هدف از نگارش این مقاله تبیین همزیستی مسالمت آمیز و نقش اندیشه‌های کلامی امام ابوحنیفه رحمه الله در آن است که با روش تحلیلی-‌ توصیفی به تبیین همزیستی مسالمت‌آمیز و بررسی آراء نجات‌بخش امام ابوحنیفه پرداخته و نقش نظریات او را در تقویت همزیستی مسالمت‌آمیز در جوامع اسلامی برجسته ساخته است. تحقیق حاضر نشان می‌دهد که اندیشه‌های کلامی امام ابوحنیفه در حمایت از همزیستی مسالمت‌آمیز قاطع بوده که در اندیشه و عمل تبارز نموده است. تحقیق حاضر داری پیشینه، یافته‌های تحقیق، مناقشه، نتیجه‌گیری و پیشنهادها است
اعتدال، امام ابوحنیفه، اندیشه ی کلامی، مسالمت‌آمیز، همزیستی،
بررسی نقش سرمایه‌ی اجتماعی در پیشرفت تحصیلی محصلان پوهنتون بدخشان
چکیده این تحقیق به هدف بررسی نقش سرمایه‌ی اجتماعی در پیشرفت تحصیلی محصلان پوهنتون بدخشان با روش توصیفی- پیمایشی انجام شده است. با استفاده از فورمول کوکران ،تعداد (355) محصل با روش نمونه‌گیری احتمالی از نوع سهمیه‌ای از میان (4195) نفر محصلان پوهنځی‌های نه‌گانه‌ی پوهنتون بدخشان در سمستر خزانی سال تحصیلی 1404 هـ.ش به‌حیث جمعیت نمونه تحقیق انتخاب گردید. ابزار گردآوری داده‌ها دوپُرسش‌نامه محقق ساخته بود. داده‌ها در دو بخش توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم افزار (SPSS) تجزیه و تحلیل گردید. نتایج نشان داد با آن‌که میزان سرمایه‌ی اجتماعی و پیشرفت تحصیلی محصلان کم‌تر از معیار مطلوب بود، سرمایه‌ی اجتماعی رابطه‌ی قوی با پیشرفت تحصیلی محصلان داشته و تأثیر مثبت و معنی‌داری بر پیشرفت تحصیلی دارد. هم‌چنان نتایج بیانگر آن بود که از میان چهار مؤلفه سرمایه‌ی اجتماعی، مؤلفه ارزش‌های اجتماعی، در قدم اول، و شاخص‌های روابط اجتماعی و مشارکت اجتماعی به ترتیب در رده‌های بعدی بیش‌ترین تأثیر را بر پیشرفت تحصیلی محصلان پوهنتون بدخشان داشته و مؤلفه‌ی اعتماد اجتماعی تأثیری معنی‌داری بر پیشرفت تحصیلی محصلان نداشته است. کلمات کلیدی: سرمایه‌ی اجتماعی، پیشرفت تحصیلی، ‌محصل، پوهنتون بدخشان
سرمایه‌ی اجتماعی، پیشرفت تحصیلی، ‌محصل، پوهنتون بدخشان
بررسی اثرات پلاتین آزاد شده از مبدل کتلیستی مستعمل وسایط نقلیه بالای سلامت انسان و محیط زیست
چکیده این تحقیق به بررسی تأثیر پلاتین آزاد شده از مبدل‌های کتلیستی وسایط نقلیه بر سلامت انسان و آلودگی محیط زیست می‌پردازد. تراکم نفوس در شهرها، فرهنگ شهر نشینی، افزایش وسایط نقله جهت حمل و نقل کالاهای تجاری یا وسایط نقلیه شهری، احداث فابریکات صنعتی، فعالیت‌های تولیدی سبب آلودگی هوا، خاک، آب و افزایش بیماری‌هاش شده است. فلز پلاتین به­حیث یک کتلیست در صنایع کیمیاوی و مبدل‌های کتلیستی وسایط نقلیه جهت کاهش آلودگی هوا مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما این وسیله پس از کهنه شدن و یا پس از گذشت چهار سال استهلاک شده و عناصر این توسط دود اگزوز به محیط زیست منتشر شده و در نتیجه سبب تهدید سلامت انسان و اکوسیستم می‌گردد. به همین اساس این مقاله به برر سی تأثیر پلاتین آزاد شده از مبدل‌های کتلیستی بر سلامت انسان و محیط زیست می‌پردازد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که پلاتین در هوا توسط برف، باران یا آب‌های محلول شده و به نحوی وارد رژیم غذایی انسان‌ها شده در نتیجه سبب اختلالات تنفسی و حتی سرطان می‌گردد. بناءً به خاطر جلوگیری اثرات منفی پلاتین بالای انسان و آلوده شدن محیط زیست پیشنهادات بخاطر توسعه مبدل‌ها کتلیستی در نظر گرفته شده است. بنابراین، این مقاله نیاز به توجه بیشتر در مورد مدیریت مبدل‌های کتلیستی مستعمل و شکسته و تحقیق بیشتر در مورد اثرات منفی پلاتین بر سلامت انسان و محیط زیست را مورد تاکید قرار می‌دهد. کلیدواژه‌ها: ایکوسیستم ، پلاتین، سلامت انسان، مبدل کتلیستی، محیط زیست و وسایط نقلیه
Catalytic Converter, Environment, Ecosystem, Human Health, Platinum, Motor Vehicles
Copyright (c) 2025 Pamir Academic & Research Journal
نقش پژوهش در توسعه دانش و ارتقای کیفیت آموزش عالی: مطالعه موردی دانشگاه‌های افغانستان
در این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی‎که بر پایه منابع کتابخانه‌ای، فرهنگ‌های ریشه‌شناختی معتبر فارسی و عربی و هم‎چنین پیکره‌های زبانی استوار است استفاده صورت گرفته است. هدف بنیادین و اصلی ما در این پژوهش شناسایی نقش تحقیق در ارتقای کیفیت آموزش عالی. اهمیت که این پژوهش را نسبت به دیگران برجسته می­سازد بررسی موانع و چالش‌های موجود در مسیر توسعه پژوهش و ارائه‏ی راه‎کارهای عملی برای تقویت فرهنگ تحقیق در پوهنتون‌های افغانستان است.نتایج تحقیق و پژوهش به عنوان موتور محرک توسعه‎ی علمی، نقش غیرقابل انکاری در پیشرفت پوهنتون‌های افغانستان دارد. سرمایه‌گذاری در این بخش نه تنها موجب ارتقای جایگاه علمی کشور می‌شود، بل‎که زمینه‌ساز توسعه‎ی پایدار و حل چالش‌های ملی خواهد بود. تحقق این امر نیازمند تعهد جدی دولت، مدیریت پوهنتون‌ها و مشارکت فعال استادان و محصلان است، دست یابی به ارتقای رتبه‌بندی بین‌المللی پوهنتون‌ها، توسعه‎ی مهارت‌های تفکر نقادانه در محصلان، حل مسائل اجتماعی و اقتصادی کشور و ایجاد ارتباط مؤثر بین دانشگاه و صنعت در این عصر هوش مصنوعی می­تواند امیدی را برای فردای بهتر پوهنتون‌های که پالیسی تحقیقات علمی بهتر داشته باشند ممکن نمایند. کلید واژه‌ها: استاد، توسعه‎ی دانش، ، حمایت، محصل، منابع مالی، نوآوری
Instructor, Knowledge Development, Endorsement, Learner, Financial Resources, Innovation
چکیده از اینکه قرآن کریم بحیث اولین منبع تشریع اسلامی همیشه محراق توجه مفسران در هر عصر و زمانه بوده روی این ارزش همیشه علمای­کرام سعی کرده اند که متناسب به هرزمان ومکان باید زمینه فهم قرآن کریم را برای امت مسلمه خصوصا نسل جوان فراهم کنند،که با پیش‌کش نمودن شیوه­های متنوع تفسیری این راه را سهل و ساده ساختند که از جمله یک نوع موثر تفسیری در عصر حاضر، تفسیر موضوعی می­باشد، که یکی از روش­های نوین علمی و کار آمد در فهم معارف قرآن کریم است، که در دهه­های اخیر به صورت گسترده در میان محققین اسلامی مورد توجه خاص قرار گرفته است، که در این شیوه محقق به جای تفسیر ترتیبی آیات موضوع مشخص از آیات قرآنی برمی­گزیند، سپس آیات مرتبط به موضوع را از تمام قران و یا از یک سوره جمع آوری نموده، بعدا با تحلیل منظم ، نظریه قرآن کریم در آن مورد استنباط می­کند. در این تحقیق از روش تحلیلی مورد تحقیق قرار گرفته است، و یافته­ها و نتیجه تحقیق حاضر این است که تفسیر موضوعی روشی توانمند برای استخراج آموزه­های قرآنی درباره مسائل معاصر می‌باشد. این موضوع روش جدید است برای محققین در سلک تحقیق شان، برای استفاده از این روش محقق باید تسلط کامل به علوم بلاغی و لغوی و نیز آگاهی از مسائل معاصر داشته باشدتا نتیجه هم از منظر علمی معتبر و هم از حیث کاربردی قابل استفاده باشد. کلیدواژه‌ها : استنباط، بحث، تفسیر، منهج، موضوع .
چکیده نگرانی مصرف کننده­گان در استفاده از محصولات غذایی ناسالم و تأثیرهای آن بر سلامتی روز به روز در حال افزایش بوده و بیانگر ناپایداری مصرف مواد غذایی است. با توجه به استفاده بی­رویه از مواد کیمیاوی سمی و مدیریت ناسالم، مواد غذایی طبیعی جایگزین مناسب برای رهایی از این بحران و حرکت به سمت سیستم غذایی پایدار است. به همین دلیل، مصرف مواد غذایی طبیعی اهمیت بیشتری برای سیاست گذاران، پژوهشگران و مصرف کننده­گان پیدا کرده است. هدف از پژوهش حاضر واکاوی اصول تولید عسل طبیعی در مطالعات گذشته است. مقالات و کتاب­های مرتبط با موضوع به زبان انگلیسی و فارسی که روش­ها و اصول تولید عسل طبیعی را بحث نموده بودند، مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که مکان استقرار زنبورها امکان دسترسی به آب و مواد غذایی طبیعی باشد، شهد و گرده باید الزاماً از گیاهان ارگانیک یا طبیعی تأمین شود. ساخت کندوها از مواد طبیعی صورت گیرد. تأمین کلنی­ها از واحدهای ارگانیک و سازگار با شرایط محلی باشد. استفاده از مواد کیمیاوی برای كنترول آفات و امراض و برای ضدعفونی نمودن كندوها مجاز نبوده و پروسۀ برداشت، بسته­بندی و ذخیره سازی نیز براساس مقررات ارگانیک صورت گیرد. کلید واژه‌ها: اصول، تولید، عسل، طبیعی.
چکیده پیامدهای اجتماعی مواد مخدر در سطح جهان بسیار گسترده و چند لایه است و اثرات عمیقی بر جوامع انسانی دارد. برخی از مهم‌ترین این پیامدها عبارت اند از: افزایش جرم و جنایت، فروپاشی ساختار خانواده، افت تحصیلی و ترک تحصیل، افزایش هزینه‌های اجتماعی و بهداشتی، انزوای اجتماعی و تبعیض، تهدید سلامت عمومی و تضعیف نهادهای اجتماعی و سیاسی، از جمله گسترش مافیا و شبکه‌های مواد مخدر در سطح بین‌المللی، باعث فساد، بی­ثباتی و تضعیف حکومت‌ها می‌شود. پدیده‌ی اعتیاد به مواد مخدر، یکی از مهم‌ترین چالش‌های اجتماعی در افغانستان به‌شمار می‌رود که ساختار خانواده، امنیت، آموزش، اقتصاد و مشارکت اجتماعی را دچار بحران ساخته است. این مقاله با هدف شناسایی مهم‌ترین اثرات اجتماعی اعتیاد و مواد مخدر در جامعه افغانستان نگاشته شده است؛ از جمله افزایش فقر، طلاق، بیکاری، خشونت‌های خانواد‌گی، افت تحصیلی جوانان و کاهش مشارکت اجتماعی. یافته‌ها نشان می‌دهند که برای کاهش این پیامدها، توجه جدی دولت، رسانه‌ها، نهادهای مدنی و دینی در راستای آگاهی‌دهی، درمان و پیش­گیری الزامی است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی پیامدهای اجتماعی مواد مخدر در افغانستان پرداخته است و بر اساس منابع معتبر داخلی و بین‌المللی تحلیل گردیده است که چگونه گسترش مواد مخدر باعث فروپاشی اجتماعی، گسترش فقر، جرایم و انزوای اجتماعی می‌گردد. نتایج نشان می‌دهد که برای مقابله با این بحران، باید همکاری میان نهادهای حکومتی، مدنی، فرهنگی و دینی به‌شکل یکپارچه و جدی صورت گیرد. افغانستان یکی از کشورهایی است که به‌دلیل شرایط خاص جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی، هم در معرض تولید و هم مصرف مواد مخدر قرار دارد. پیامدهای اجتماعی این پدیده، از مهم‌ترین چالش‌های جامعه امروزی افغانستان به‌شمار می‌رود. شیوع مواد مخدر نه تنها سلامت افراد را تهدید می‌کند، بلکه خانواده‌ها را از هم می‌­پاشاند، ناهنجاری‌های اجتماعی را افزایش می‌دهد و بستر آسیب‌های روانی، فرهنگی و اخلاقی را در سطح جامعه فراهم می‌سازد. کلید واژه‌ها: افغانستان، اعتیاد، پیامد اجتماعی، جوامع بشری، مواد مخدر.
Afghanistan, Addiction, Social Consequences, Human Societies, Narcotics.
بررسی روش‌های مقابله با حملات باج‌افزاری در چارچوب پیشگیری از جرایم سایبری
Ransomware is a category of malicious software that encrypts users’ files and system resources, thereby restricting access to data and demanding a ransom, typically in the form of digital currency, in exchange for data recovery. This type of attack can target any individual or organization, as ransomware can be widely distributed through the internet. The aim of this study is to examine effective methods for mitigating ransomware attacks through a library-based review of published scientific research in the field of cybersecurity. The findings indicate that continuous user awareness and training, the use of strong encryption algorithms, the implementation of multi-layered security mechanisms, regular data backup practices, and the adoption of artificial intelligence–based intrusion detection platforms are among the most significant and effective strategies for reducing the impact of ransomware attacks.
Cybercrime, Cybersecurity, Cyberattack, Encryption Ransomware,
نقش تداوم زبان های پامیری در حفظ فرهنگ بومی بدخشان
یکی از جاذبه‌‌های که بدخشان را از سایر ولایت‌‌های افغانستان متمایز و برجسته می‎سازد، تنوع زبانی و فرهنگی آن است. طوری‎که، تنها در ‌‌مناطق مرزی بدخشان به اضافه‌‌ی زبان پارسی دری که زبان عام و خاص مردم این ولایت است؛ زبان‎های پامیری نیز کاربرد دارند. این پژوهش که برپایه‌‌ی روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته؛ یافته‌‌های آن روشن می‎سازد که زبان‎های پامیری علاوه برداشتن عنصرهای مشترک زبانی و فرهنگی، یک‌‌رشته ارزش‌‌های زبانی و فرهنگی خاص و ویژه‌‌یی دارند. شباهت‌‌های زبانی و فرهنگی میان زبان‎های مذکور دلالت به داشتن ریشه و پیشینه‌‌ی تاریخی مشترک آن‎ها می‎کند. در عین حال، تفاوت‌‌های موجود زبانی و فرهنگی در میان آن‎ها نشانی از مستقل بودن‌‌شان است. لذا، هم‌‌پوشی‌‌های گسترده‌‌ی میان زبان و فرهنگ به دیده می-رسد. از این لحاظ، توصیف و تحلیل یکی ارتباط به تعریف و توصیف دیگری دارد. چون، از یک‌‌طرف هر زبانی در دل یک فرهنگ خاص زاده و بالنده می‎شود و از طرف دیگر زبان کاربردی در یک جامعه، فرهنگ و ارزش‌‌های جامعه‌‌یی را که در چارچوب فرهنگی آن گسترش یافته، بازتاب می‌‌دهد. بنابراین، آشکار می‎شود که تقویه‌‌ی زبان باعث تقویه‌‌ی فرهنگ می‌گردد . برخلاف، بی‌‌توجهی به زبان باعث به حاشیه رفتن فرهنگ و ارزش‌‌های فرهنگی گوینده‌‌گان آن زبان می‎شود. پس، نتیجه‌‌ی پژوهش حاضر نشان می‌‌دهد که با تقویه، تداوم و سرمایه‌‌گذاری بالای زبان‎های پامیری می‎توان فرهنگ و ارزش‌‌های فرهنگی منحصر به فرد گویش‌‌وران این زبان‎ها را حفظ کرد و گسترش داد. در غیر این صورت بسیاری از ارزش‌‌های کهن آبایی، هویتی و فرهنگی مردمان پامیری و در کل فرهنگ بومی مردم بدخشان ساقط خواهد شد. کلید واژه‌ها: بدخشان، تداوم، پامیر، زبان. فرهنگ.
Badakhshan, continuity, Pamir, language, culture
بررسی دیدگاه محدثین و مستشرقین درباره تاریخ تدوین سنت نبوی
تاریخ تدوین سنت نبوی یکی از موضوعات اساسی در حوزه علوم حدیث است که همواره مورد توجه محدثین و مستشرقین قرار داشته است. محدثین با تکیه بر منهج نقادانه‌ی جرح و تعدیل، اصول اسناد، و دقت در ضبط و روایت، بر این باورند که سنت نبوی از همان صدر اسلام به شکل مکتوب و شفاهی حفظ و منتقل گردیده است. در مقابل، بسیاری از مستشرقین با رویکرد انتقادی و تاریخی، مدعی‌اند که تدوین حدیث در قرون دوم و سوم هجری شکل گرفته و متأثر از شرایط اجتماعی ـ سیاسی آن دوره بوده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی به بررسی دو دیدگاه یادشده پرداخته و تلاش می‌کند دلایل هر دو گروه را آشکار سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه محدثین، به دلیل استناد به منابع اصیل، روش‌های علمی در نقد حدیث، و شواهد تاریخی معتبر، از پشتوانه‌ی علمی و دینی محکمی برخوردار است؛ در حالی که دیدگاه بسیاری از مستشرقین متکی بر فرضیات تاریخی و پیش‌فرض‌های انتقادی غربی است. نتیجه نهایی تحقیق نشان می‌دهد که فهم صحیح از تاریخ تدوین سنت نبوی، نیازمند تلفیق رویکرد علمی محدثین با بررسی‌های تاریخی منصفانه است تا از افراط و تفریط در تحلیل‌ها جلوگیری شود. کلید واژه‌ها: سنت نبوی، کتابت حدیث، تدوین حدیث، محدثین، مستشرقین
Prophetic Sunnah, Hadith compilation, Muslim hadith scholars, orientalists, Islamic studies.
چکیده شاخصه اهلیت در فقه اسلامی, به معنای شایستگی انسان برای واجب شدن حقوق قانونی­که، بر ذمه او می­باشد. عوارض اکتسابی حالات عادی انسان را که همانا هوشیاری، آگاهی و آزادی است، به چالش می­کشد. بدین­سبب، همواره این سوالات مطرح می­شود که این عوارض، در اهلیت انسان مسلمان، چه تأثیری دارند؟ نویسنده در این مقاله به هدف یافتن پاسخ به چنین سوالات، به بررسی نظریات فقهای مذاهب، به روش توصیفی- تحلیلی پرداخته و دریافته است که: عوارض اکتسابی 6نوع است. مانند جهل، سکر ، هزل وغیره که آثار متفاوتی دارند. طور مثال: هزل, در مسایل إخباری، إعتقادی و إنشایی واقع می­شود که نزد فقهاء دارای آثار متفاوتی است. سَفَه, هیچ نوع اهلیت را نفی نمی­کند. اما در تصرفات مالی موثر است. سفر, نیز هیچ نوع اهلیت را نفی نمی­سازد, عبادات باشد یا غیر آن, بلکه سبب تخفیف می­گردد. خطای که در مقابل عمد است, چه در حقوق الله باشد یا حقوق العباد, کدام اهلیتی را نفی نمی­کند, بلکه عذر است. از نظر اهل سنت برخلاف معتزله, از دید عقلی به سبب خطاء, مواخذه جایز است. پس در سقوط حق الله مانند حدود و... عذر بوده و در حقوق العباد، عذر نیست. اکراه در ذات خود منافی هیچ نوع اهلیت نیست، اما در برخی احکام تأثیر می­گذارد. کلیدواژه ­ها: اکراه، احکام شرعی، اهلیت، خطاء، سَفَه، سُکر، عوارض اکتسابی.
Reluctance, Sharia rulings, eligibility, mistake, absurdity, intoxication, acquired effects.
بررسی میراث باستان‌شناسی و فرهنگی کابل در دوره کوشانیان
چکیده در کابل یکی از قدیمی‌ترین و مهم‎ترین شهرهای آسیای مرکزی بوده است. این شهر در دوران امپراتوری کوشان به‌عنوان یک مرکز مهم از نظر ارزش تاریخی، مذهبی، فرهنگی و تجاری شناخته می‌شد. این مطالعه تلاش دارد ابعاد تاریخی عظیم کابل را در ارتباط با میراث فرهنگی و آثار تاریخی آن، در زمینه‌های مذهبی و اجتماعی-اقتصادی بررسی کند. این تحقیق هم‎چنین به بررسی مهم‎ترین اماکن بودایی کابل پرداخته و ویژگی‌های معماری و هنری آن‎ها را در چارچوب نقش‎شان در گسترش بودیسم و ترویج تجارت در منطقه نشان می‌دهد. این مطالعه از روش‌های کیفی و تاریخی استفاده می‎کند و بر منابعی مانند متون کلاسیک، کتیبه‌ها، سکه‌ها، گزارش‌های باستان‌شناسی و مطالعات میدانی اخیر تکیه دارد. ارزش تفسیر میراث کابل با مقایسه آن با سایت‌های مشابه در سراسر امپراتوری کوشان نیز تقویت می‎شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که در کابل سازه‌های مهم بودایی شامل معابد، استوپاها و چند مرکز علمی مانند چکاری، کاماری، بالاحصار، تپه مارنجان و تنگی سیدان وجود داشته است. معماری این بناها تلفیقی از سنت‌های گنداران، یونانی و محلی را نشان می‌دهد. آثار کشف‌شده، شامل مجسمه‌ها، سکه‌ها و کتیبه‌ها، به‌عنوان مدارک ارزشمند زندگی اجتماعی، اقتصادی و مذهبی شهر محسوب می‌شوند. موقعیت جغرافیایی کابل در مسیر جاده ابریشم اهمیت فرهنگی و اقتصادی آن را دوچندان کرده است. در جمع‌بندی، این مطالعه بر اهمیت تاریخی و فرهنگی کابل در دوران کوشان تأکید می‎کند و ضرورت فوری حفاظت، تحقیقات علمی و افزایش آگاهی عمومی نسبت به این میراث ارزشمند را یادآور می‎شود. کلید واژه‌ها ، جاده ابریشم، کابل، دوره‎ی کوشانی، هنر گندهار، میراث باستان‌شناسی ، میراث فرهنگی
Keywords Archaeological Heritage, cultural heritage, Kabul, Kushan period, Gandharan art, Silk Road
چکیده گسترش کشت، تولید و مصر­­ف کوکنار یکی از معضلات جدی اجتماعی و اقتصادی در افغانستان به شمار می‌رود که پیامدهای منفی گسترده‌ای بر وضعیت‎های اقتصادی، اجتماعی و محیط‌ زیست کشور بر جای گذاشته است. بسیاری از خانواده‌ها به دلیل فقر و نبود بدیل اقتصادی مناسب، به کشت نباتات کوکنار روی می‌آورند. در این میان، باغ‎داری به‌عنوان یکی از شاخه‌های مهم زراعت، با ظرفیت‌های بالای ایجاد کار، افزایش درآمد، بهبود مصؤنیت غذایی و ترویج فرهنگ تولید سالم، می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای کاهش وابستگی به کشت کوکنار باشد. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی با استفاده از منابع کتابخآن‎های و مقالات علمی داخلی و خارجی جمع آوری گردیده است و هدف آن بررسی ظرفیت‌های باغ‎داری به عنوان یک راه‎کار عملی برای کاهش کشت و مصرف کوکنار در افغانستان است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در توسعه‎ی باغ‎داری، ارائه‎ی آموزش‌های فنی به دهاقین، ایجاد بازار فروش برای محصولات باغ‎داری، و حمایت نهادهای دولتی و غیردولتی، می‌تواند باعث بهبود معیشت، کاهش فقر و در نتیجه کاهش انگیزه برای تولید کوکنار گردد. به ‌طور­کلی، توسعه‎ی باغ‎داری پایدار به عنوان یک پلان چند بعدی در زمینه‎ی رفاه اقتصادی، اجتماعی و محیط زیست، نقش مؤثر­ی در جلوگیری از­گسترش کشت کوکنار دارد و نیازمند برنامه‌ریزی و حمایت هدفمند از سوی حکومت می‌باشد. کلید واژه‌ها: ایجاد کار، باغ‎داری، توسعه‏ی پایدار، جلوگیری، کوکنار، کشت بدیل.
Alternative Cultivation, Horticulture, Opium Prevention, Sustainable Development
)از مجازات الهی تا مجازات انسانی(بررسی رابطه جهنم لس آنجلس آمریکا و نسل کشی در غزه از منظر دینی"
دین اسلام به عنوان یک آیین توحیدی و آسمانی، برای جلوگیری از جرایم زمینی قوانینی را وضع کرده است که بر اساس آن مجرم باید مجازات گردد. در باورهای دینی رخدادهای نظام طبیعی به مثابه آیات الهی تلقی می‌شود که هر کدام نشانی از عظمت و قدرت خالق یکتا است. این مقاله با رویکردجهان بینی‌سنتی، رخدادهای نظام طبیعی را از لحاظ جمع آوری اطلاعات با شیوه‎ی کتابخانه‌ی و از لحاظ محتوی، از روش تحلیلی توصیفی استفاده کرده است. هدف مورد نظر در این مقاله اینست که طبیعت نه به عنوان منبعی برای بهره‌کشی، بلکه مظهری از حقیقت‎های الهی قلم‎داد شده است. بنا بر این حوادث اخیر که در لس آنجلس آمریکا همزمان با نسل‌کشی مردم فلسطین در نوار غزه اتفاق افتاد، از این پس‌منظر خالی نیست. به این معنا که خداوند متعال نظاره‎گر تمام اعمال بندگانش است و تماشاگر محض نیست بلکه در هر زمان و هر مکان جلوه‌ای از عدالت خویش را به عنوان مظهری از حقایق آسمانی، برای مخلوقاتش نشان داده است. لذا جهنم برپاشده‌ای لس آنجلس آمریکا در قالب آتش‌سوزی گسترده در زمستان1403 هـ ش، در حقیقت مجازاتی بود که خداوند متعال حامی اصلی رژیم کودک‌کش صهیونیست اشغال‌گر را درس داد تا مبادا دوباره چنین اشتباه تاریخی را مرتکب شده و تکرار کند.
آتش‌سوزی، حوادث طبیعی، لس‌آنجلس، فلسطین، نسل‌کشی و نوارغزه
گردشگری باغ شهری و نقش آن در توسعه‌ی اقتصاد محلی(مورد مطالعه: باغ شهر کشم)
چکیده گردشگری صنعت پویا و متحرک عصر حاضر است و باغ­شهرها از جمله­ی مهم­ترین جاذبه­های گردشگری به­حساب می­آیند. با توجه به وضعیت جغرافیایی ویژه­ی افغانستان، وجود باغ­شهرها اجتناب ناپذیر است. یکی از باغ­شهرهای زیبا و دارای موقعیت مناسب، باغ­­شهر ولسوالی کشم می‌باشد. اما؛ چگونگی استفاده­ی معقول به­عنوان یک جاذبه­ی گردشگری از این باغ، مسأله است. این تحقیق به هدف مطالعه­ی تاثیر باغ­شهر کشم روی جذب گردش­گران و توسعه­ی اقتصاد محلی صورت گرفته است. روش تحقیق تحلیلی- توصیفی از نوع پیمایشی بوده و از نظر هدف کاربردی می‌باشد. داده­های تحقیق توسط پرسش­نامه جمع آوری و با استفاده از نرم­افزار SPSS تجزیه و تحلیل شده است. بر بنیاد یافته­های تحقیق؛ شاخص نگرش جامعه­ی میزبان با میانگین (۴.۱)، شاخص اثر بر اشتغال با میانگین (۳.۲) و شاخص اثر بر درآمد با میانگین (۳.۶) از وضعیت مطلوبی برخوردار هستند. این بدان معناست که باغ­شهر کشم به­عنوان یک جاذبه­ی مهم گردشگری نقش مثبت و معناداری روی توسعه­ی اقتصاد محلی دارد. بنابر این؛ توجه به باغ­شهرها به­عنوان منابع مهم اقتصادی، لازم و ضروری می‌باشد. کلیدواژه: گردشگری باغ­شهری، اقتصاد محلی، ولسوالی کشم و باغ­شهر کشم.
گردشگری باغ­شهری، اقتصاد محلی، ولسوالی کشم و باغ­شهر کشم.