مجله علمی-تحقیقی پامیر یک نشریه علمی داوری‌شده است که به انتشار پژوهش‌ها و نوآوری‌ها در حوزه‌های علوم و فناوری می‌پردازد. این حوزه‌ها شامل علوم شریعت، حقوق، علوم سیاسی، علوم اجتماعی، ادبیات زبان فارسی، ادبیات زبان عربی، ادبیات زبان پشتو، ادبیات زبان انگلیسی، ژورنالیزم، زراعت، مهندسی، علوم کامپیوتر، فیزیک کاربردی، انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری اطلاعات، صنعت و تولید، اقتصاد، بیولوژی، ریاضی، کیمیا و... می‌باشد. این مجله بستری برای پژوهشگران و متخصصان فراهم می‌آورد تا جدیدترین یافته‌های خود را از طریق مقالاتی که تحت داوری همتایان قرار می‌گیرند، به اشتراک بگذارند و از این طریق کیفیت و اعتبار علمی مطالب منتشرشده را تضمین نمایند. این نشریه به‌صورت منظم منتشر می‌شود و برای دانشگاهیان، دانشجویان و متخصصان علاقه‌مند به پیشرفت‌های علمی و فناوری در دسترس است
المفاضلة بين الشعر والنثر في النقد الأندلسي: الأسس الفكرية والمعايير الفنية
تتناول هذه الدراسة قضية المفاضلة بين الشعر والنثر في النقد الأندلسي، بوصفها من القضايا النقدية المهمة التي كشفت عن طبيعة الوعي الأدبي عند النقاد الأندلسيين، وعن صلتهم بالتراث النقدي السابق. وقد سعت الدراسة إلى رصد مواقف أبرز النقاد الأندلسيين من هذه القضية، وبيان الأسس التي اعتمدوا عليها في تفضيل أحد الفنين على الآخر، مع تحليل أثر العوامل الدينية والأخلاقية والفلسفية والاجتماعية في توجيه أحكامهم. وقد انتهت الدراسة إلى أن النقاد الأندلسيين لم يتفقوا على موقف واحد؛ فمنهم من مال إلى تفضيل الشعر، ومنهم من قدّم النثر، ومنهم من حاول التوفيق بينهما. كما تبيّن أن كثيرًا من هذه الأحكام لم يكن قائمًا على معيار فني خالص، بل تأثر باعتبارات خارجية، خاصة النزعة الدينية والأخلاقية، وموقف بعض النقاد من التكسب بالشعر، أو من مضامينه التي رأوا فيها ما يخرج به عن مقاصد الأدب الرفيع. والمنهج الذي اعتمدتُ في هذه الدراسة هو المنهج الوصفي التحليلي القائم على الوصف والتحليل والمقارنة والتفسير لآراء النقاد الأندلسيين في قضية المفاضلة بين الشعر والنثر وردّها إلى سياقاتها الفكرية والاجتماعية. وانتهت الدراسة إلى أن المفاضلة المطلقة بين الشعر والنثر لا تستقيم من الناحية النقدية، لأن كلاً منهما فن مستقل له خصائصه ووظيفته ومجاله. ومن ثم فإن القيمة الحقيقية لهذه القضية تكمن في فهم طبيعة كل فن، والكشف عن تطور التفكير النقدي في الأندلس.
Andalusian criticism, preference between poetry and prose, intellectual foundations, artistic standards, Andalusian critics.
Copyright (c) 2026 Pamir Academic & Research Journal
ضمان عاقله در قتل ناشی از حادثه ‏ی ترافیکی
با توجه به این که هم‌زمان با پیشرفت جوامع بشری، استفاده از وسایل نقلیه روز به روز، رو به فزونی می‌گذارد، طبعاً حوادث ناشی از استفادۀ وسایط نیز بیش‌تر می‌شود. بنابراین، ضرورت و اهمیّت وجود مقرّرات و ضوابط مشخص و معینی‎که امور مربوط به رانندگی را تنظیم و پیامدهای ناشی از عدم رعایت این مقرّرات را مشخص کند، بر هیچ کسی پوشیده نیست. بنابراین، تحقیق حاضر به هدف تبیین نهاد فقهی-حقوقی ضمان عاقله از منظر فقه اسلامی و حقوق افغانستان، تعیین حدود مسئولیت عاقله در قبال مرتکب حادثه‌ی ترافیکی که منجر به‎قتل مصدوم گردیده است، صورت‌های قتل واقع‌شده ناشی از حوادث رانندگی، ارکان، شرایط و احکام آن با استفاده از روش توصیفی تحلیلی انجام شده و در گردآوری اطلاعات از شیوه‎ی کتاب‎خانه‌های استفاده به عمل آمده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که فقه‎های مذاهب اسلامی در کلیّت موضوع با هم متفق‌اند به این که دیه‌ی قتل خطای محض بر عهده‌ی عاقله‌ی جانی است، اما در تعریف عاقله میان آن‌ها اختلاف نظر وجود دارد؛ به این ترتیب که از نظر جمهور فقهاء عاقله به عصبه‏ی قاتل خطایی اطلاق می‌گردد ، اما از دیدگاه فقه‏های احناف، عاقله به اهل دیوان (هم‌کاران) جانی گفته می‌شود. در نتیجه، ضمان عاقله در نظام حقوقی افغانستان تابع فقه حنفی بوده که، در صورت وجود شرایط، از سوی محکمه‌ی ذی‌صلاح بالای عاقله‌ی جانی و به نفع اولیای دم مقتول حکم صادر می‌گردد .
بررسی آزادی انتخاب عقیده از دیدگاه اسلام
آزادی انتخاب عقیده و یا تغییر دین؛ از بنیادی‌ترین مباحث در حقوق انسانی و اندیشه­ی سیاسی معاصر است. در دین مقدس اسلام، تغییر عقیده­، نیز جایگاه ویژه‌ای دارد، به خصوص زمانی­که به سوی اسلام باشد. با وجود تصریح قرآن بر اختیار انسان در پذیرش دین، در برخی تفسیرهای اسلامی، محدودیت‌هایی مطرح شده است. این تنوع دیدگاه‌ها ضرورت بررسی علمی جایگاه آزادی انتخاب عقیده را در اسلام آشکار می‌سازد. از این­رو، پرسش اصلی این است، که آیا اسلام آزادی انتخاب عقیده و یا تغییر دینی غیر از دین اسلام را به‌عنوان یک حق به‌ رسمیت می­شناسد. هدف این تحقیق ، تبیین مبانی قرآن و سنت پیرامون چگونگی آزادی عقیده و تحلیل دیدگاه‌های مختلف در باره­ی انتخاب عقیده یا تغییر دین، و بیان ظرفیت اسلام برای پذیرش آزادی عقیده با توجه به نیازهای حقوقی انسان امروزه است. این تحقیق به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از ابزار کتاب‎خانه‌های نوشته شده است. منابع اصلی شامل قرآن، سنت، متون فقهی و کتب اسلامی است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که متون قرآن و سنت به‌ طور گسترده بر اختیار، عدم اجبار بر تغییر عقیده و دین تأکید دارند و در آن‌ها، آزادی انتخاب عقیده به‌عنوان بخشی از کرامت انسانی شمرده شده است.
Freedom of belief, choice, Islam, apostasy, Sunnah, jurists, Qur’an and Sunnah.
خمس در فقه اسلامی عبارت از بیرون کردن یک سهم از پنج سهم مالی غنیمت است. و حکم خمس به‌عنوان یکی از احکام مالی مهم در اسلام است. و حتی از دیر زمان مورد توجه فقهاء و دانشمندان امت اسلامی بوده است. هدف این تحقیق ، تبیین جایگاه خمس، بررسی اهداف اقتصادی، اجتماعی و تحلیل نقش آن در تحقق عدالت اجتماعی است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌های انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که خمس علاوه بر جنبه عبادی، دارای کارکردهای مهم اقتصادی و اجتماعی است و می‌تواند در توزیع عادلانه ثروت، حمایت از نیازمندان، و تقویت نهادهای دینی نقش بسزایی داشته باشد. همچنین، با وجود تفاوت دیدگاه‌ها در میان مذاهب اسلامی درباره جزئیات اجرای خمس، اصل این حکم به‌عنوان یک ابزار مؤثر در نظام مالی اسلام مورد پذیرش قرار گرفته و در صورت اجرای صحیح، می ‌تواند به کاهش فقر و افزایش عدالت اجتماعی کمک نماید.
Islam, Ruling, Khums, Sunnah, Jurists, Qur’an.
أبو عبید قاسم بن سلام و نقش او در توسعه‌ی علوم اسلامی
در تاریخ علوم اسلامی، به‌ویژه در عرصه‌ی حدیث، تفسیر و زهد، شماری از عالمان برجسته با تلاش‌های علمی و تربیتی خویش نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی میراث فکری امت اسلامی ایفا نموده‌اند. در این میان، أبو عبید قاسم بن سلام هروی به‌عنوان یکی از چهره‌های علمی خراسان، از جایگاه ویژه‌ای در میان علماء و فقهاء برخوردار است که بررسی زندگی و آثار وی می‌تواند در شناخت بهتر تحولات علمی آن دوره مؤثر واقع گردد. هدف این تحقیق، تبیین جایگاه علمی أبو عبید قاسم بن سلام هروی، بررسی نقش وی در گسترش علوم اسلامی و تحلیل تأثیرگذاری او بر جریان‌های فکری و تربیتی عصر خویش می‌باشد. روش تحقیق در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از منابع معتبر تاریخی، حدیثی و تراجم گردآوری و سپس با رویکرد تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که أبو عبید قاسم بن سلام هروی با برخورداری از جایگاه رفیع علمی، در نقل و روایت احادیث، تربیت شاگردان و ترویج مفاهیم زهد و تقوا نقش برجسته‌ای داشته است. در نتیجه، می‌توان گفت که أبو عبید قاسم بن سلام هروی از شخصیت‌های تأثیرگذار علمی خراسان وقت و افغانستان فعلی به‌شمار می‌رود که جایگاه علمی او نه‌تنها در حوزه‌ی حدیث، بل‌که در عرصه اقتصاد، و سایر علوم دینی نیز قابل توجه بوده و بررسی آثار و اندیشه‌های وی می‌تواند به غنای مطالعات اسلامی معاصر کمک نماید.
Abu Ubayd, Islamic Economics, Hadith, Khurasan, Asceticism (Zuhd), Islamic Sciences, al-Qasim ibn Sallam al-Harawi, Hadith Scholars.
تحلیل تطبیقی مفهوم عشق در اندیشه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ مولوی بلخی و امیرحسینی غوری­ هروی
این پژوهش به بررسی و مقایسه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ مفهوم عشق الهی در آثار مولوی بلخی و امیرحسینی غوری­هروی پرداخته است. عشق الهی یکی از موضوعات مهم در ادبیات عرفانی است که در اندیشه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ این دو عارف، جایگاه ویژه و محوری دارد. پرسش اصلی این تحقیق آن است که عشق در منظومه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ فکری این دو عارف چه جایگاهی داشته و امیرحسینی تا چه اندازه از مولوی تأثیر پذیرفته است. هدف این پژوهش، تبیین شباهت­ها و تفاوت­های دیدگاه آن­ها در ارتباط به مفهوم عشق و بیان نقش و کارکرد آن­ در عرفان اسلامی است. این تحقیق به روش کتابخانه­یی و مبتنی بر تحلیلِ تطبیقی نمونه­های شعری، انجام شده است. یافته­ها نشان می­دهد که هر دو عارف، عشق را اصلِ هستی­شناختی، نیروی محرکِ جهان هستی و عامل وصل به حقیقتِ مطلق می­دانند؛ با این تفاوت که عشق در اندیشه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ مولوی، بیشتر بر پایه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ تجربه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ شهودی و سلوک درونی استوار است، درحالی­که در اندیشه‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ امیرحسینی، عشق با رویکرد تعلیمی، تربیتی و معرفتی تبیین می­شود. به این ترتیب، امیرحسینی ضمن تأثیرپذیری از عرفان مولوی، به نظام­مند ساختن ابعاد تربیتی و معرفتی مفهوم عشق در سلوک و ادب عرفانی پرداخته است که ناشی از تجارب عرفانی می­باشد.
Amirhusaini, influence, love, mysticism, Mowlavi.
پامیر-واخان گذرگاه سوق الجیشی دنیای قدیم
این تحقیق به بررسی جغرافیای تاریخی، اقتصادی وسیاسی می‌پردازد که از گذشته‌های دور نقطه‌ی عطف توجه کشورهای همسایه را به خود داشته وتمرکز آن به نقش سازنده‌ی تاریخی و سیاست ژِیِوپولتیکی آینده می‌پردازد. هدف اصلی تحقیق تحلیل روند تاریخی و استراتیژیک این منطقه‌ی اقتصادی و ترانزیتی می‌باشد که امکانات تاریخی را تحلیل نموده وراه‎کار بهتری برای زندگی بهتر کشور از این مسیراست. این تحقیق از نگاه هدف کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی می‌باشد و با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی انجام می‌گردد . تمرکزاصلی تحقیق بربررسی وضعیت تحقیقات باستانی وتاریخی در طول تاریخ ترانزیت این منطقه می‌باشد. با تاکید برچالش‌ها و راه‎کارها است که از طریق مطالعات اسنادی ومصاحبه‌های‌علمی گردآوری می‌شود. نیز تحلیل مقایسه‌ی برای ارزیابی تغیرآت و تحولات این حوزه از دید شرکای اقتصادی و استراتیژیک و منطقه‌ای نیز خواهیم داشت. نتایج متوقعه این تحقیق می‌تواند در شناسایی خلاهای تحقیقی این ساحه، بهبود سیاست گذاری‌های فرهنگی، تقویت برنامه‌های حفاظتی وتدوین راهبرد‌های موثر برای توسعه‌ی تحقیقات تاریخی وتحلیلی واخان بدخشان افغانسان مورد استفاده قرارگیرد و زمینه را برای تحقیقات در آینده و تصمیم‌گیری‌های علمی و استراتیژیک اجرایی مهیا شود. هدف این تحقیق شناسایی و ارزیابی چالش‌ها و موانع مؤثر برتحقیقات تاریخی و استراتیژیک، از جمله ناامنی،کمبود منابع مالی و تخنیکی، ضعف نیروی متخصص و تخریب ساحات باستانی.
استرتیژیک، راه‌ابریشم،کریدور، لاجورد و واخان.
صنعت پارادوکس در فرمالیسم و کاربرد آن در غزلیات مولانا عبدالله مصرع صفیر
چکیده در پژوهش‌های نقد ادبی، به‌ویژه در چارچوب فرمالیسم، بررسی عناصر زبانی که موجب برجسته‌سازی و تمایز زبان ادبی از زبان عادی می‌شوند، اهمیت بنیادین دارد. با این حال، کارکرد نظام‌مند پارادوکس به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای آشنایی‌زدایی در غزلیات معاصر، به‌ویژه در شعر مولانا عبدالله مصرع، کمتر به‌صورت علمی تحلیل شده است. هدف این تحقیق، تبیین نقش پارادوکس در ایجاد آشنایی‌زدایی، برجسته‌سازی و تولید معنا در غزلیات مولانا عبدالله مصرع بر اساس اصول فرمالیسم است. این تحقیق با روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌های انجام شده و در آن، نمونه‌های تناقض­نما از دیوان شاعر استخراج و در چارچوب مفاهیمی چون انحراف از هنجار و تنش معنایی تحلیل گردیده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که پارادوکس در این اشعار، نه‌تنها به‌عنوان یک صنعت بدیعی، بل‌که به‌ مثابه سازوکاری مؤثر در تعلیق معنا و فعال‌سازی ذهن خواننده عمل می‌کند. همچنین، این شگرد زبانی نقش مهمی در انتقال مفاهیم عرفانی و ایجاد چندلایگی معنایی دارد و به‌طور مستقیم در فرآیند آشنایی‌زدایی و برجسته‌سازی ساختار متن دخیل است.
Paradox, Formalism, Defamiliarization, Mystical Ghazal, Foregrounding, Mawlana Abdullah Mesra
تحقیق حاضر به بررسی نویسندگان عهد امپراتوری غوری‌ها بر بنیاد اطلاعات مندرج در طبقات ناصری می‌پردازد. مسأله‏ی اصلی تحقیق، شناسایی نویسندگان این دوره و تبیین جایگاه و نقش آنان در حیات فرهنگی و ادبی عصر غوری‌ها است. اهمیت این موضوع از آن‌روست‎که شناخت نویسندگان و آثار ایشان می‌تواند در روشن‌سازی بخشی از تاریخ فرهنگی و ادبی این دوره مؤثر باشد. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس مطالعات کتاب‎خانه‌های انجام شده و داده‌های آن عمدتاً از طبقات ناصری گردآوری و تحلیل گردیده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در عهد غوری‌ها؛ نویسندگان، مورخان، منشیان و دبیران متعددی در عرصه‌های علمی، ادبی و اداری فعالیت داشته‌اند و در گسترش فرهنگ مکتوب و تداوم سنت‌های علمی و ادبی نقش مهمی ایفا کرده‌اند. هم‌چنین بررسی داده‌ها حاکی از آن است که حمایت حاکمان غوری از اهل قلم، زمینه‎ی رشد نویسندگی و تولید آثار ارزشمند را فراهم ساخته بود. نتیجه‎ی تحقیق بیان‎گر آن است که نویسندگان عهد غوری‌ها از عوامل مهم شکوفایی فرهنگی این دوره به شمار می‌روند و طبقات ناصری یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت جایگاه و فعالیت‌های آنان محسوب می‌شود.
طبقات ناصری، علاالدین غوری، غور، غوری‌ها، منهاج سراج جوزجانی.
Intellectual Structure and Thematic Evolution of FinTech in Islamic Banking and Finance: A Scopus-Based Bibliometric and Science Mapping Analysis, 2017–2025
This study aims to provide a comprehensive science mapping and bibliometric analysis of the FinTech landscape within Islamic banking and finance. It deciphers the intellectual structure and thematic evolution of the field during the transformative window from 2017 to early 2026. Methodology: Utilizing the Scopus database, a dataset of 725 scholarly documents was extracted and analyzed. The research employs a multi-tool approach, integrating R-Bibliometrix (Biblioshiny) for longitudinal performance analysis and VOSviewer for visualizing keyword co-occurrence and institutional collaboration networks. The PRISMA 2020 protocol was followed to ensure methodological transparency. Findings. The results reveal an exponential surge in scientific production, characterized by an impressive annual growth rate of 28.42%. Malaysia and Indonesia emerge as the primary global knowledge hubs, with the International Islamic University Malaysia leading institutional contributions. The analysis identifies three core intellectual clusters: (1) Blockchain and Cryptocurrencies, (2) AI and Regulatory Compliance, and (3) Financial Inclusion and Institutional Stability. Thematic evolution indicates a strategic shift from basic FinTech adoption toward advanced applications in Artificial Intelligence, Ethical Technology, and the Sustainable Development Goals (SDGs). Originality,
Artificial Intelligence, Bibliometric Analysis, Blockchain, FinTech, Islamic Banking, Maqasid al-Shariah, Rstudio, Science Mapping, VOSviewer.
مروری بر مقایسه‌ی افزدونی اکسیجن دار در افزایش عدد اوکتاب و کاهش آلودگی بنزین
هدف این تحقیق مرور و مقایسه‎ی نقش افزودنی­های اکسیجن‎دار در افزایش عدد اوکتان و کاهش آلودگی ناشی از احتراق بنزین در وسایط نقلیه می‌باشد این تحقیق به روش مروری منظم با مطالعه‎ی مقالات علمی، کتاب­ها و منابع معتبر انجام شده است. یافته­های این تحقیق نشان می‌دهد که افزودنی­های مانند ایتانول، میتانول، و ایتایل ترشیری بیوتایل ایتر از طریق عملیه‏ی مانند افزایش اکسیجن و بهبود عمل‎کرد انجن، به صورت موثر عدد اوکتان را افزایش و انتشار آلودگی مانند کاربن مونو اکساید و هایدرو کاربن­های ناسوخته را کاهش می­دهند. مثلاً ایتانول با وجود که عدد اوکتان را بالا می­برد ولی انرژی کم‎تری دارد و ایتایل ترشیری بیوتایل ایتر به دلیل آلودگی محیط زیست و سرطان زایی اهمیت کم‎تری دارد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که ایتانول به عنوان افزودنی سازگارتر با محیط زیست، تعادل بهتری بین افزایش عدد اوکتان، بهبود عمل‎کرد انجن و کاهش آلودگی ایجاد می‌کند. استفاده از افزودنی‌های اکسیجن دار مانند میتانول، ایتانول و ایتایل ترشیری بیوتایل ایتر ترکیبات مهمی برای بهبود کیفیت بنزین و کاهش آلودگی هوا هستند.
Ethanol, Gasoline, Octane Number, Oxygenated additives, Methanol, Environment, Vehicles.
بررسی مشخصات پتروگرافیکی و جیمولوجیکی نفرایت قریه شینورای ولسوالی تگاب ولایت کاپیسا
نفرایت یک نوع مشهور جید با ترکیب منرالی امفیبول (تریمولیت – اکتینولیت) و از جمله سنگ‌های نیمه قیمتی به‌شمار رفته و بیش‌تر جواهرسازی و وسایل تزئینی کاربرد دارد. این سنگ از نگاه مشخصات ظاهری با سرپنتینیت و ژادیئیت شباهت زیاد داشته و لازم است تا مشخصات پتروگرافیکی، منرالوجیکی و جیمولوجیکی آن بصورت دقیق مطالعه گردد. ذخایر متعدد نفرایت در ساحات مختلف افغانستان گزارش گردیده که یکی از این ساحات در قریه شینواری ولسوالی ولایت کاپیسا واقع می‌باشد. با توجه به اهمیت این سنگ نیمه قیمتی در صنعت حجاری و بازار تجاری، این تحقیق به تعیین مشخصات پتروگرافیکی و جیمولوجیکی سنگ نفرایت قریه شینواری ولسوالی ولایت کاپیسا می‌پردازد و هدف عمده این تحقیق را تعیین مشخصات پتروگرافیکی، کیفیت گوهری و ترکیب منرالی نفرایت ساحه تحت مطالعه تشکیل می‌دهد. در این تحقیق از روش‌های کتاب‌خانه‌ای، ساحوی و لابراتواری استفاده به عمل آمده است که در روش لابراتواری انالیزهای چون ساختن مقاطع نازک، XRF[1]، تعیین ضریب انکسار و وزن مخصوص انجام یافته است. نتایج تحلیل‌های انجام شده نشان می‌دهد نفرایت این ساحه دارای کیفیت گوهری خوب و از نوع نفرایت‌های اکتینولیتی می‌باشد. کلید واژه‌ها: سنگ نفرایت، کیفیت گوهری، سنگ‌های نیمه قیمتی، نفرایت اکتینولیتی و قریه شینواری. [1] X-ray Fluorescence
سنگ نفرایت، کیفیت گوهری، سنگ‌های نیمه قیمتی، نفرایت اکتینولیتی و قریه شینواری.
نه تنها بسیاری از مردم از کاربردهای ریاضیات در زندگی آگاه نیستند بل‎که چه بسا این تصور هم رایج باشد که ریاضی دانان گروهی جدا از سایرین هستند. صرف‌نظر از کاربردهای بسیار ریاضی، ابزارهای متعددی توسط جامعه ریاضی دنیا ایجاد و یا توسعه داده شده ‌اند که سیستم حروف‌چینی تک یکی از آن‎ها است. سیستم حروف‌چینی‌ تک توسط یک دانشمند ریاضی بنیان نهاده شده و بسته‌ی فارسی کنونی آن با نام زی‌پرشین نیز توسط یک دانشجوی ریاضی آماده شده است. در این نوشتار به معرفی زی‌پرشین، روند پیدایش و گسترش آن و مقایسه‌ی آن با سیستم‌های مشابه پرداخته شده است. هم‌چنین تلاش شده ‌است ویژگی‌های اصلی و برخی توان‌مندی‌ها و ابزارهای وابسته به آن که کمتر مورد توجه جامعه ریاضی قرار دارند بیان شده و به چند پرسش پیرامون آن پاسخ داده شود. هم‌اکنون افراد و سازمان‎های بسیاری از این بسته برای حروف‌چینی‌ اسناد فارسی خود در لاتک بهره می‌برند و استفاده از آن در جامعه‌ی علمی رو به گسترش است. تک یک سیستم حروف‌چینی ‌است و سیستم حروف‌چینی‌ برای مستندات به ویژه مستنداتی که فرمول‌های ریاضی زیاد دارند، طراحی شد. تک نرم‌افزار آزاد است و حق کپی آن متعلق به انجمن ریاضی آمریکا است. ما مجاز هستیم آن‌را کپی کنیم، تکثیر کنیم و در اختیار هرکسی قرار دهیم، بدون آنکه هیچ هزینه بابت آن پرداخت کنیم. این تحقیق که به روش کتاب‎خانه‎ی انجام شده است، بر اهمیت این بسته پرداخته و در جریان تحقیق یافتیم که اشکال و تصاویر و حتی جداول در لاتک بهتر تولید شده و امنیت فایل بالا رفته و حجم کمتری را دارا می‌شود. کلید واژه‌ها: زی‌پرشین، بسته، حروف‌چینی، لاتک،کد نویسی.
Xepersian، Package، Typesetting، Latex،Simolaton
ارزیابی از کیفیت تدریس در پوهنتون بدخشان
یکی از رویکردهای ارتقای کیفیت تحصیلات عالی، ارزیابی دروس اساتید توسط محصل است. مطالعه‏ی حاضر با هدف تعیین معیارهای مهم ارزشیابی اساتید از دیدگاه محصلین پوهنتون بدخشان انجام شده است. هدف این تحقیق ارزش‌یابی کیفیت تدریس اساتید پوهنتون بدخشان از نظر محصلان بوده است. این مطالعه‏ی توصیفی در سال 1404 در سمستر بهاری بر روی تمام محصلین پوهنحی‌های مختلف پوهنتون بدخشان که مجموعا( 3642) محصل بوده انجام شده است، جمع‌آوری داده‌ها از طریق پرسش‌نامه‌ایی بود که توسط محققین و از طریق پوهنحی‌ها در بین محصلین توزیع و مجددا از همین طریق جمع‌آوری شد. روش تحقیق این مطالعه‏ی توصیفی مقطعی، تمامی محصلین پوهنتون بدخشان مشغول به تحصیل در نیمه‌ی اول سال تحصیلی 1404 انجام شد، جامعه آماری پوهنتون بدخشان که مجموعا (3442) محصل در حال تحصیل داشت و به اساس فورمول کوکران، حد اوسط (330) پرسش‌نامه تهیه به محصلین غرض ارایۀ دیدگاه شان توزیع گردید. ابزار سنجش، پرسشنامه، شامل (پرسش‌ در پنج حیطه مهارت‌های تدریس، ویژگی‌های فردی، مهارت‎های ارتباطی، مهارت‎های ارزشیابی، ورعایت اصول و قوانین تحصیلی بود) داده با استفاده از نرم افزار SPSS وآمار توصیفی (فروانی، میانگین، وانحراف معیار) و آزمون‌های کای اسکوئر، وآنالیز واریانس یک‌طرفه در سطح معنی دار(0.0) تجزیه و تحلیل شدند. نتائج تحقیق نیز این را می‌رساند باوصف این که کیفیت تدریس پائین و دارائی رابطه معنی دار است، با آن هم کیفیت تدریس در میان پوهنحی‌ها نیز مورد بررسی قرار گرفته که پوهنحی تعلیم و تربیه در رتبه نخست و پوهنحی کمپیوترساینس در رتبه اخیر قرار دارد. کلید واژه‌ها:ارزش‌یابی، کیفیت تدریس، تحصیلات عالی، استاد، محصل، بدخشان
Evaluation، Teaching Quality، Higher Education، Faculty Member، Student، Badakhshan
بررسی فقهی- اجتماعی جهیزیه و حکم آن در پرتو شریعت اسلامی
جهیزیه به عنوان یکی از رسوم مرتبط با ازدواج در جوامع اسلامی، غالبا توسط خانوادۀ دختر در آغاز زندگی مشترک تهیه می‌شود،ماهیت ساده، حمایتی و مشارکتی دارد و هدف اصلی آن تامین نیاز‌های ابتدایی زندگی و مشارکت اقتصادی خانوادۀ دختر در شروع حیات زوجین بوده است، با این حال، بررسی سیره پیامبر – صلی الله علیه وسلم- و منابع فقهی نشان می‎دهد که جهیزیه نه واجب شرعی است و نه معیار تعیین کننده جایگاه اجتماعی، بل‎که باید در چارچوب سادگی، اعتدال و پرهیز از اسراف قرار گیرد، با این حال در جوامع معاصر جهیزیه‌های سنگین و تجمل محور، پیامد‌هایی چون تاخیر در ازدواج، فشار اقتصادی برخانواده‌ها، افزایش تنش‌های خانوادگی، ترویج مصرف گرایی و تشدید نابرابری اجتماعی را به همراه داشته است. از این رو، پرسش‌های اساسی در بارۀ ماهیت جهیزیه، حکم شرعی آن، حدود مالکیت و آثار اجتماعی اش طرح می‌شود، این پژوهش با روش توصیفی –تحلیلی و مبتنی برمنابع کتاب‎خانه‎ی و مطالعات اجتماعی، ضمن تبیین مبانی دینی جهیزیه، به شناسایی آسیب‌های اقتصادی و اجتماعی آن پرداخته و راهکار‌هایی برای اصلاح این رسم و باز گشت به کارکرد اصیل آن بر اساس آموزه‌های اسلامی ارایه می‎دهد، نتایج تحقیق نشان می‎دهد که هیچ دلیل شرعی بر وجوب جهیزیه بر دختر یا خانوادۀ او وجود ندارد، تامین اثاث منزل و نیاز‌های معیشتی از مصادیق نفقۀ واجب مرد به شمار می‌رود. افزون بر این، جهیزیه‌ای که به زندگی مشترک آورده می‌شود از نظر فقهی در مالکیت زن باقی می‌ماند. در پایان، پژوهش بر ضرورت بازگشت به سادگی، پر هیز از تکلف، مقابله با تجمل گرایی و اصلاح نگرش‌های فرهنگی در راستای آموزه‌های اسلامی و سیرۀ نبوی در تسهیل از دواج تاکید می‌کند.
Dowry، Wife’s Ownership، Husband’s Maintenance (Nafaqah)، Social Custom، Islamic Law
په پښتو ګرامر کې د خپلواک مورفیم (نوم ) جوړښت او دریځ
په دې څېړنیزه مقاله کې د پښتو ژبې په ګرامر کې د خپلواک مورفیم، په ځانګړی ډول د "نوم" جوړښت، ډولونه، ځانګړتیاوې او نحوی (Syntax) دریځ په علمی ډول څېړل شوی دی. خپلواک مورفیم هغه کوچنی ژبنی واحد دی چې خپله مانا لری او په یوازې توګه کارېدلی شی. نوم د خپلواک مورفیم تر ټولو مهم ډول دی چې د ژبې په جوړښت کې بنسټیز رول لری. په دې مقاله کې د نوم د جوړښت اړخونه (ساده، مرکب، مشتق)، د نوم ډولونه (خاص، عام، جمعی، مجرد، عینی او انتزاعی) او د جملې په دننه کې د نوم نحوی دریځ (فاعل، مفعول، مضاف‌الیه، قیدی حالتونه) په تفصیل سره بیان شوی دی. همدارنګه، د بېلابېلو بېلګو په مرسته د نوم کارونه روښانه شوی دی. پایله دا ښیی چې نوم نه یوازې د مانا انتقال مهمه وسیله ده، بلکې د جملې په جوړښت کې هم اساسی رول لری.
مروری بر چالش های توسعه گردشگری پایدار در ولایت بامیان
این تحقیق به بررسی چالش‌های توسعه‌ی گردش‎گری پایدار در ولایت بامیان می‌پردازد. گردش‎گری پایدار به‌عنوان یکی از رویکردهای مهم توسعه‌ی نقش اساسی در ایجاد تعادل میان رشد اقتصادی حفاظت از محیط زیست و بهبود وضعیت اجتماعی جوامع محلی دارد. ولایت بامیان به دلیل برخورداری از جاذبه‌های طبیعی تاریخی و فرهنگی از ظرفیت بالایی برای توسعه‌ی گردش‎گری پایدار برخوردار است با این حال این ظرفیت‌ها به‌طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نگرفته‌اند. هدف این مطالعه شناسایی و تحلیل مهم‌ترین چالش‌های توسعه‌ی گردش‎گری پایدار در ولایت بامیان و ارائه زمینه‌ای برای درک بهتر موانع موجود و بهبود وضعیت این بخش می‌باشد. روش تحقیق از نوع توصیفی،کتابخانه‌های بوده و داده‌ها از طریق منابع علمی مقالات و اسناد مرتبط جمع آوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش‌های توسعه‌ی گردش‎گری پایدار در بامیان شامل ضعف زیرساخت‌های گردش‎گری نبود مدیریت منسجم کمبود سرمایه‌گذاری ضعف در برنامه‌ریزی پایین بودن سطح آگاهی جامعه محلی نسبت به گردش‎گری پایدار و کمبود آموزش‌های تخصصی در این حوزه می‌باشد. علاوه بر این نبود هماهنگی میان نهادهای دولتی و بخش خصوصی نیز از عوامل محدودکننده توسعه‌ی گردش‎گری در این ولایت محسوب می‌شود. در نتیجه توسعه‌ی گردش‎گری پایدار در بامیان مستلزم بهبود زیرساخت‌ها تقویت نظام مدیریت گردش‎گری افزایش آگاهی عمومی توسعه‌ی آموزش‌های تخصصی و جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی است. اجرای این اقدامات می‌تواند زمینه‌ساز رشد پایدار اقتصادی و اجتماعی در ولایت بامیان گردد.
افغانستان، ولایت بامیان، گردش‎گری پایدار، توسعه‌ی گردش‎گری، چالش‌ها، زیرساخت‌های گردش‎گری.
بررسی اهمیت اقتصادی، محیط زیستی و دارویی درختچه‌ی شیرخشت زینتی
شیرخشت زینتی (Cotoneaster horizontalis) یکی از انواع ارزشمند خانواده گل‌سرخ (Rosaceae) است که به دلیل ویژگی‌های زینتی، تحمل بالای تنش‌های محیطی و خواص دارویی، اهمیت ویژه‌ای دارد. مقاومت در برابر خشکی، شوری، سرما و آلودگی، نقش مؤثری در تثبیت خاک، کاهش فرسایش و بهبود کیفیت محیط زیست شهری برای این گونه ایجاد کرده است. از نظر اقتصادی، نیاز کم به نگهداری و طول عمر بالا موجب کاهش هزینه‌های مدیریت فضای سبز می‌شود. ارزش تغذیه‌ای که در بعضی از مناطق همالیا و کشمیر به عنوان منبع مهم برای چراگاه های دام از برگ آن که مغذی بوده. کاربرد زینتی به دلیل جذابیت ظاهری در طراحی منظر سبز و باغ، جذب گرده افشان، مقاومت و کاهش هزینه‎های نگهداری استفاده می‌شود. تحقیقاتی که بالای شیرخشت صورت گرفته نشان می‎دهد شیرخشت عامل بزرگ ضد تششعات اتمی است که می‎تواند بشر را ۵۰٪ و در بعصی تحقیقات۱۰ تا ۱۵٪ در برابر تششعات اتمی محافظت کند. از دیدگاه دارویی، مطالعات فیتوکیمیایی حضور ترکیبات فعالی مانند فلاونوئیدها، اسیدهای فنولیک، پلی‌ساکاریدها و تری‌ترپن‌ها را در اندام‌های مختلف این گیاه گزارش کرده‌اند که دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ضد دیابت هستند. هم‌چنین مان شیرخشت به‌طور سنتی در درمان بیماری زردی نوزادان کاربرد دارد. در مجموع، شیرخشت زینتی گیاهی چند منظوره با ظرفیت‌های قابل توجه در حوزه‌های زینتی، محیط‌زیستی، اقتصادی و دارویی است. کلید واژه‌ها: ارزش زینتی،اهمیت اقتصادی، اهمیت محیط ‌‌زیستی، خواص دارویی، شیرخشت زینتی
Cotoneaster horizontalis، Decorative value، Economics value، Envirnomental value، Medicinal value
تحلیل و بررسی مهم‌ترین پیامدهای قیام خونین 24 حوت 1357 هرات
قیام ۲۴ حوت ۱۳۵۷هـ ش هرات، یک قیام‌مردمی و نظامی شش‌روزه علیه رژیم‌کمونیستی افغانستان بود که نقطه‌‎ی عطفی در تاریخ جهاد و مقاومت محسوب می‌شود. مسأله‎ی اصلی این‌تحقیق تحلیل پیامدهای گسترده‏ی این قیام است. اهمیت آن در تبیین نقش این رویداد در فروپاشی مشروعیت‌ٰرژیم، تشدید بحران‌سیاسی و زمینه‌سازی برای مداخله‌‎ی شوروی و سپس حمایت ‌غرب از مجاهدین افغانستان می‌باشد. هدف از این تحقیق، استخراج درس‌های از این واقعه برای درک تحولات معاصر افغانستان است. روش‌ این تحقیق کیفی از نوع تاریخی‑تحلیلی و مبتنی بر منابع کتاب‎خانه‌های و گزارش‌های شاهدان عینی می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد این قیام باعث ایجاد اختلاف میان تره‌کی و امین، کودتا علیه‌ یک‎دیگر، تصفیه‌های درون‌حزبی و ارتشی، جذب اجباری جوانان در حزب، قطع روابط کابل با ایران و پاکستان، الگو شدن این قیام برای قیام‌های زنجیره‌ای (چنداول، بالاحصار ریش‌خور و...)، مهاجرت گسترده‎ی مردم به بیرون از کشور، تشدید جهاد، تبدیل تاکتیک دولت به حملات تهاجمی و تخریب‌ ساحوی و در نهایت جلب حمایت نظامی جهان ‌غرب و اعراب از مجاهدین شد. در نتیجه این قیام نه تنها نظام‌کمونیستی و حضور شوروی را با بحران مواجه کرد، بل‌که سرآغاز تحولات عمیق سیاسی، اجتماعی و نظامی گردید که تا خروج‌شوروی و پیروزی‌مجاهدین ادامه یافت.
Jihad, Regime, Political, Uprising, Resistance
راه کارهای ترویج اخوت اخوت اسلامی و فرهنگ هم گرایی از طریق نهادهای علمی-دینی
اخوت اسلامی و فرهنگ هم‌گرایی، نظامی از ارزش‌ها و روابط مبتنی بر ایمان، همدلی، همکاری و وحدت است که موجب تقویت انسجام و همبستگی اجتماعی در جامعه اسلامی می‌شود. از آن‌جا که وحدت مذهبی نه عملی است و نه منطقی، ترویج هم‌گرایی و اخوت اسلامی در حقیقت گرد‌آمدن پیرامون اصول مشترک اسلامی در برابر دشمن خارجی بوده و برای نیرومندی جوامع اسلامی امری ضروری می‌باشد. این مقاله با به کار گیری از روش توصیفی–تحلیلی مبتنی بر مطالعات کتاب‎خانه‌های در‌یافته است که: چه راه‎کار‌هایی از طریق نهادهای علمی-دینی جهت ترویج اخوت اسلامی و فرهنگ هم‌گرایی مؤثر می باشند؟ تمسک به اصول مشترک، پرهیز از دامن زدن به مسائل تفرقه‎انگیز، گفت و گوی علمی با حفظ احترام متقابل، شناخت و خنثی‎سازی ترفندهای دشمنان، برنامه‎ریزی منسجم و دور‎اندیشی از جمله راه‎کارهای ترویج فرهنگ هم‌گرایی و اتحاد اسلامی هستند. نهاد‌های علمی- دینی نقش محوری و اساسی را در ترویج اخوت اسلامی و فرهنگ هم‌گرایی و پیاده‎سازی راه‎کارهای مذکور از طریق مبلغان، عالمان دینی و داعیان دارند.
اخوت اسلامی، راه‎کارها، فرهنگ هم‌گرایی‎، نهادهای علمی- دینی.
تأثیر مهاجرت جوانان بر ساختار خانواده در شهر فیض آباد ولایت بدخشان: با رویکرد کیفی مبتنی بر نظریه سیستمی و اقتصاد جدید مهاجرت‌کار
هدف‌این‌تحقیق،‌ شناسایی‌و‌ تحلیل‌تاثیرات‌مهاجرت‌بین‌المللی‌‎جوانان‌بر دگرگونی‌و بازسازماندهی ساختار خانواده‌ها در شهر فیض‌آباد است. زیرا‌، این پدیده فراتر از یک جابه‌جایی جمعیتی، مناسبات درون‌خانوادگی را متزلزل کرده است. و این تحقیق با تمرکز بر جامعه‌ی‌آماری، شهر فیض‌آباد و با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری و چارچوب نظری سیستم‌های اجتماعی لومان و اقتصاد جدید مهاجرت‌کار، به بررسی این تحولات می‌پردازد. یافته‌های حاصل از مطالعه‌ی ۲۵ خانواده در محلات مختلف شهر فیض‌آباد نشان می‌دهد که مهاجرت منجر به بازسازماندهی بنیادین نقش‌ها شده است؛ از جمله معکوس شدن سرپرستی در ۸۰٪ خانواده‌ها و تغییر نقش مدیران داخلی کانون خانواده به کارگزاران اقتصادی در ۸۵٪ موارد. اگرچه حواله‌های پولی ۸۵٪ درآمد خانواده‌های فیض‌آبادی را تأمین کرده و امنیت مالی‌کوتاه‌مدت ایجاد می‌کند، اما هم‌زمان باعث‌ایجاد وابستگی ساختاری‌و تشدید تعارضات‌شده است. تحلیل‌سیستمی‌حاکی از آن است‌که این خانواده‌ها در شهر فیض‌آباد در وضعیت بازسازماندهی ناپایدار قرار دارند که با تضعیف خودتنظیمی و افزایش بی نظمی همراه است.
کلمات کلیدی: مهاجرت جوانان، ساختار خانواده، رمیتنس، نظریه سیستمی لویمان، NELM، بدخشان، افغانستان
مبانی هم‌زیستی و تعامل اسلام با اهل کتاب در پرتو قرآن‌کریم
اسلام از آغاز در جامعه‌ی مدینه با یهود و نصاری رو به ‌رو شد و قرآن کریم اصولی روشن را برای هم‌زیستی و تعامل با آنان بیان کرد. این اصول شامل عدالت، گفتگو و وفای به عهد است. هدف این تحقیق، بررسی چارچوب قرآنی تعامل و هم‌زیستی با اهل کتاب و نقش آن در جامعه‌ی امروز افغانستان است. روش تحقیق کتاب‌خانه‌های و مبتنی بر شیوه‌ی توصیفی–تحلیلی بوده که براساس مطالعه‌ی آیات قرآن و تفاسیر معتبر قدیمی؛ مانند طبری، ابن کثیر و فخر رازی تهیه گردیده است. هم‌چنین از منابع معاصر برای پیوند دادن یافته‌ها بانیازهای جامعه‌ی افغانستان استفاده شده است. تحقیق شامل آیات مرتبط با اهل کتاب در قرآن کریم است و نمونه‌گیری هدف‌مند از سوره‌های آل‌عمران، ممتحنه، توبه و مائده صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قرآن کریم اهل کتاب را به کلمه‌ی مشترک و توحید دعوت نموده و مسلمانان را به تعامل اعتقادی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی با ایشان ترغیب کرده است. در نتیجه، هم‌زیستی و تعامل اسلام با اهل کتاب بر سه اصل بنیادین استوار است: گفتگو، عدالت و وفای به عهد. اجرای این اصول در افغانستان امروز می‌تواند زمینه‌ی هم‌زیستی فرهنگی، صلح پایدار و جلوگیری از افراط‌گرایی را فراهم سازد
اهل کتاب، اسلام، تعامل، قرآن، گفتگو ، هم‌زیستی .
چهره‌های فرهنگی و ادبی بدخشان در دربار امپراتوری گورگانی هند(1526- 1747میلادی)
بدخشان در گستره‎ی‌ تاریخ و فرهنگ باستان و عصر اسلامی(آریانا و خراسان) به دلیل جغرافیای استراتیژیک و هویت فرهنگی مشهور آن، مورد توجه جهان‌گشایان و سیاست‌مداران جهان قرار داشته و با لقب «لعل و لاجورد» شهرت داشته است. ظهیرالدین محمد بابر مؤسس دولت گورگانی، نگاه استراتیژیک و دید نظامی به این سر زمین داشت و به دلیل خط ارتباطی و اتصال جغرافیای بدخشان به آسیای میانه و شبه قاره هند، مدیریت سیاسی و نظامی بدخشان را در اولویت کاری خود قرار داده بود؛ بنابراین، هم‌زمان با تأسیس دولت گورگانی(۱۵۲۶) میلادی در شبه قاره هند، بدخشان، زیر کنترول امپراتوری گورگانی قرار گرفت و تعداد زیادی رجال سیاسی، فرهنگی و نظامی بدخشان به دربار آن در هند راه پیدا کرداند. هدف این تحقیق، ارایه معلومات دقیق برای خوانندگان در خصوص جایگاه و کارکرد، نخبه‌های بدخشان در دربار گورگانی بوده با این اهمیت که از سوابق فامیلی، حوزه‏‎ی نفوذ، جایگاه سیاسی و ظرفیت نظامی‎شان معلومات حاصل خواهد شد. روش تحقیق در این تحقیق، تحلیلی-توصیفی یا تاریخی است که با استفاده از منابع دست اول به آن پرداخته‌ شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‎دهد که هم‌زمان با ایجاد امپراتوری گورگانی، تعداد زیاد از مشاهیر مشهور بدخشان به هند مهاجرت و در بخش‌های مهم آن، مانند صوبه‌داری، بخش نظامی، اداره شهرداری، جاگیرداری، مدارس و بخش‌های(حرم سلطان) کار و فعالیت کرده اند. بناً، نتیجه گرفته‌ می‌شود که جایگاه بدخشانیان در ساختار اداری و نظامی امپراتوری گورگانی برجسته بوده و خدمات مهم اداری و نظامی را انجام داده اند.
Semantic translation، Literal translation، Source language، Target language، Adaptation in translation، Transfer.
بررسی و تحلیل استعاره مفهومی غم در اشعار سیده مخفی بدخشی
استعاره مفهومی به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین زبان‌شناسی شناختی، نقش مهمی در تبیین چگونگی بازنمایی مفاهیم انتزاعی در زبان و ادبیات ایفا می‌کند. غم، به‌عنوان تجربه‌ای عاطفی و ذهنی، در شعر اغلب از طریق استعاره‌های گوناگون عینیت می‌یابد. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل استعاره‌های مفهومی غم در اشعار سیده مخفی بدخشی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌ها از میان اشعار منتخب این شاعر استخراج و بر اساس نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاعر برای مفهوم‌سازی غم، از حوزه‌های مبدأ متنوعی چون «غم به‌مثابه بار»، «غم به‌مثابه بیماری»، «غم به‌مثابه زندان» و «غم به‌مثابه تاریکی» بهره گرفته است. این استعاره‌ها افزون بر انتقال تجربه‌های عاطفی شاعر، بازتاب‌دهنده شرایط فردی، اجتماعی و فرهنگی او نیز هستند. نتایج تحقیق بیانگر آن است که استعاره‌های مفهومی غم در اشعار سیده مخفی بدخشی، نقشی اساسی در عمق‌بخشی معنایی و تقویت تأثیر عاطفی شعر ایفا می‌کنند.
conceptual metaphor، cognitive linguistics، Sayeda Makhfi Badakhshi، contemporary poetry، sorrow.
کاربرد پیشرفته یادگیری ماشین در شناسایی وپیشگیری از تقلب های مالی
در چند سال گذشته گسترش روزافزون ابزارهای دیجیتال و تحول اساسی درکارهای مالی، موجب رشد چشم‌گیرکرده معامله ‌های مالی از طریق آنلاین صورت میگیرد. بنابراین مزایایی چون سرعت،این پیشرفت‌ها زمینه‌ای برای شکل‌گیری شیوه‌های پیچیده‌تر تقلب مالی را نیز فراهم کرده‌اند. تقلب‌هایکه درقالب‌های همچون کلاهبرداری کارت‌های بانکی، دست‌کاری اطلاعات حساب‌ها، یا سوءِاستفاده از دیتا های حساس کاربران نموده، اکنون به تهدیدی جدی برای اعتماد عمومی و پایداری نهادهای مالی مبدل شده‌اند. روش‌های قدیمی تشخیص این‌گونه فعالیت‌ها، عمدتاً مبتنی بر قوانین ثابت و تحلیل‌های دستی، با توجه به پیچیدگی روزافزون الگوهای تقلب، پاسخ‌گوی شرایط امروز نیستند از این رو این تحقیق به بررسی کاربرد پیشرفته یادگیری ماشین در شناسایی وپیشگیری از تقلب های مالی مطالعه شده. با استفاده از روش رویکرد توصیفی–تحلیلی و بهره‌گیری از منابع معتبر علمی، الگوریتم‌هایی مانند درخت تصمیم، شبکه‌های عصبی مصنوعی و مدل‌های خوشه‌بندی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. یافته‌های این تحقیق حاکی از آن است که الگوریتم‌های یادگیری ماشین نه تنها توانایی بالایی در شناسایی الگوهای پنهان دارند، در کاهش هشدارهای نادرست، تشخیص سریع و انطباق با شرایط جدید، عملکردی برتر از روش‌های قدیمی از خود نشان می‌دهند. سپس به بررسی مفاهیم پایه‌ای تقلب مالی و چالش‌های آن پرداخته می‌شود، الگوریتم‌ها و روش‌های مختلف مورد استفاده در این زمینه معرفی شده
Information Security، Financial Fraud، Machine Learning، Algorithmic Analysis، Artificial Intelligence.
مطالعه تغیرات انتالپی تعامل کیمیاوی با استفاده از انتالپی تفکیک رابطوی در تعامل هایدروجن و ایتلین
تغییرات انتالپی تعامل کیمیاوی از جمله موضوعات بسیار مهم در ترموکیمیا به حساب می‌رود. هنگامیکه یک تعامل کیمیاوی به وقوع می‌پیوندد یک مقدار انرژی جذب یا آزاد می‌گردد، مطالعه انرژی‌های آزاد شده یا جذب شده در پروسه تعامل کیمیاوی موضوع مطالعه علم ترمو کیمیا است. این تحقیق به مطالعه تخمینی تغییرات انتالپی تعامل کیمیاوی در تعامل بین مالیکول‌های هایدورجن و ایتلین با استفاده از قواعد جمع پذیری انرژی رابطوی و محاسباتی کوانتوی می‌پردازد و در ضمن برای دریافت تغییرات انتالپی تعامل کیمییاوی اطلاعات محاسباتی را با اطلاعاتی تجربی مقایسه می‌کند. این تحقیق از نوع محاسباتی بوده و برای محاسبه تمام اطلاعات از نرم افزار کوانتومی اورکا استفاده شده است. نتایچ تحقیق نشان می‎دهد که تغییرات انتالپی محاسبه شده برای تعامل کیمیاوی بین مالیکول‌های هایدروجن و ایتلین برابر 7/417989- کیلوژول بر مول است. که با اطلاعاتی تجربی هم‌خوانی خوبی ندارد به علت در نظر نگرفتن انرژی‌های الکترونی و انرژی نقطه صفر نوسانی می‌باشد. در نتیجه از روی اطلاعات تجربی و محاسباتی فهمیده شده که این تعامل یک تعامل حرارت دهنده است. کلید واژه‌ها: انرژی الکترونی، انتالپی تعامل، انتالپی تفکیک رابطوی و ترموکیمیا
Electronegativity، hydrogen bond، quantum calculations، and electrostatic energy model.
بررسی رابطه بین رضایت شغلی و عمل کرد کارکنان: مطالعه موردی کارمندان اداره عمومی امتحانات
این تحقیق به منظور تحلیل و بیان رابطه میان رضایت شغلی و عمل‌کرد کارمندان اداری اداره‎ی عمومی امتحانات می‌باشد. تحقیق هذا از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش‌شناسی، توصیفی از نوع همبستگی است. داده‎ها در این تحقیق با پرسش‎نامه‌های معیاری رضایت شغلی مینه سوتا (1930) با 6 مؤلفه و 19 پرسش و پرسش‎نامه عمل‌کرد شغلی پاترسون (1999) با 15 پرسش جمع‎آوری شده. جامعه‏ی آماری شامل۱۷۴ کارمند اداری این اداره بوده که مطابق فورمول کوکران با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده،۱۷۲نفر در سطح اعتماد %99 به عنوان نمونه، انتخاب شده است. نتایج این تحقیق نشان داد که میانگین رضایت شغلی کارمندان در سطح بیش‌تر از حد متوسط قرار دارد و بیش‎ترین رضایت مربوط به مؤلفه‌های حقوق، نوعیت شغل، فرصت پیشرفت و شرایط فزیکی بوده و رضایت مربوط به محیط سازمانی و مؤلفه‎ی‌ سبک رهبری در حد متوسط قرار دارد هم‎چنین، یافته‌ها نشان می‌دهد که میزان مطلوبیت عمل‌کرد کارمندان اداری این اداره بیش‌تر از حد متوسطه بوده و رابطه بین رضایت شغلی و عمل‌کرد شغلی مثبت و معنادار نیست.
اداره‌عمومی‌امتحانات، عمل‌کرد، رضایت‌شغلی، عمل‌کرد شغلی، شغل.
زیست‌کره به‌عنوان مجموعه‌ی همه‌ی موجودات زنده و محیط‌های زیستی آن‎ها، یکی از بنیادی‌ترین سامانه‌های زمین به‌شمار می‌رود. شناخت فرآیند پیدایش و تکامل زیست‌کره نقش مهمی در درک تاریخ حیات، روابط متقابل موجودات زنده با محیط و چگونگی شکل‌گیری تنوع زیستی کنونی دارد. تکامل زیست‌کره از آغاز تشکیل زمین حدود 4.5 میلیارد سال پیش شروع شد و طی فرآیندهایی پیچیده­ای، شامل پیدایش مالیکول‌های عضوی، ظهور اولین سلول‌های زنده، تکامل گیاهان فتوسنتزکننده و جانوران و تغییرات اقلیمی به شکل کنونی خود درآمده است. عواملی چون تغییرات زمین‌شناسی، فعالیت‌های آتشفشانی و گسترش آکسیجن در جو زمین، نقش مهمی در تکامل حیات و تنوع زیستی ایفا کرده‌اند. هدف تحقیق این مقاله، مروری بر چگونگی تکامل و پیدایش زیست کره در روی زمین به صورت همه جانبه بوده است. روش که در این تحقیق به انجام رسیده، از نوع توصیفی – تحلیلی بوده است. یافته­های تحقیق نشان داده است که زیست کره یا همان کره حیاتی که در روی زمین وجود دارد و حیات را در روی زمین به صورت بسیار منظم تنظیم و بقا بخشیده است، از زمان پیدایش زمین و منظومه شمسی که زمین، طی گذشت میلیون­ها سال تحولات زیادی را متقبل گردیده است، تا این‏که در دورادور زمین یک کره حیاتی شکل بگیرد و زمینه زندگی بهتری را برای حیات همه­ی موجودات زنده، گیاهان و انسان‎ها فراهم سازد. در نتیجه، زیست کره که حیات روی زمین را بقا بخشیده است، تنها ویژه زمین بوده، در نتیجه متقبل شدن تحولات گوناگون که در روی زمین پدید آمده، بوده است و انسان با تأثیرات گسترده‌اش بر محیط‌­ زیست، هم‏چون آلودگی و تغییرات اقلیمی، تأثیر عمیقی بر زیست‌کره گذاشته است. حفاظت از این سیستم پیچیده و متوازن برای حفظ حیات بر روی کره زمین ضروری است.
Biosphere, Evolution, Geology, Origin of the Biosphere
بررسی تطبیقی سوگواره دینی محتشم کاشانی با سوگواره‌های دینی پنج شاعر بدخشان
مرثیهٔ مذهبی یکی از گونه‌های فرعی شعر غنایی به‌شمار می‌رود که شاعران از آن برای بازتاب احساسات و عواطف خود در برابر مرگ، مصائب و رنج‌های شخصیت‌های دینی و مذهبی بهره می‌گیرند. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی به بررسی مرثیه‌ها مذهبی مولانا محتشم کاشانی، به‌ویژه ترکیب‌بند معروف او و مرثیه‌ها پنج شاعر بدخشان ــ مولانا عبدالله مصرع، میر اولیاحسین مغموم، سیدالزمان‌الدین عدیم، عبدالواصل لطیفی و عبدالستار ناطق ــ می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هرچند میان مرثیهٔ محتشم و مرثیه‌ها شاعران بدخشان از نظر وزن و موسیقی شعری شباهت‌هایی وجود دارد، اما در قالب و ساختار شعری تفاوت‌هایی مشاهده می‌شود. با این حال، از نظر مضمون، سوز و گداز عاطفی، بازتاب مصائب، توسل و نکوهش گردش روزگار، همسانی‌های معناداری میان آثار مورد بررسی دیده می‌شود. نتایج پژوهش بیان‌گر آن است که محتشم کاشانی با ترکیب‌بند جاودانه و تصویرگری زبانی و عاطفی نیرومند خود، تأثیری ژرف بر شاعران پس از قرن دهم هجری بر جای نهاده است؛ این تأثیر در میان شاعران بدخشان نیز به ‌وضوح انعکاس یافته است. بررسی جنبه‌های زبانی، وزنی، معنایی و سبک‌شناختی نشان می‌دهد که مرثیهٔ مذهبی در هردوحوزه، ابزاری برای بیان اندوه جمعی و تأمل اخلاقی و معنوی در برابر حوادث تاریخی و انسانی به‌شمار می‌رود. کلیدواژه‌ها: محتشم کاشانی، مرثیهٔ مذهبی، شاعران بدخشان، تحلیل تطبیقی، شعر غنایی.
Mohtasham Kashani, Religious Elegy, Badakhshan Poets, Comparative Analysis, Lyric Poetry
زلزله، به عنوان یک پدیده طبیعی، به معنی لغزش و لرزش زمین بوده و همیشه نظر انسان‌ها را به خود جلب کرده است. این توجه به خاطر تأثیرات مخرب زلزله و آسیب‌هایی است که می‌تواند به جا بگذارد. هدف این تحقیق بررسی دو دیدگاه متفاوت درباره علل پیدایش زلزله است: یکی از منظر اسلامی و دیگری از دیدگاه علم زمین‌شناسی. در منظر اسلامی، زلزله به عنوان نشانه‌ای از خشم خداوند تلقی می‌شود و تأکید بر اهمیت توبه و اصلاح رفتارهای بشری دارد. در مقابل، زمین‌شناسان معتقدند که زلزله ناشی از عواملی طبیعی و علمی مانند آزاد شدن ناگهانی بخارها و فشارهای درون زمین است و هیچ رابطه‌ای با اعمال انسانی ندارد. روش تحقیق روش تحقیق این مطالعه، تحلیل و توصیف محتوای متون دینی و علمی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که این دو دیدگاه، نه تنها با یکدیگر در تضاد نیستند بلکه می‌توانند به عنوان اجزای مکمل یک حقیقت بزرگتر در نظر گرفته شوند. لذا، درک همزمان این دو بعد طبیعی و دینی می‌تواند به درک بهتر پدیده زلزله کمک کند. در نهایت، این مطالعه نتیجه‌گیری می‌کند که هر دو بعد طبیعی و دینی باید در درک علل زلزله مورد توجه قرار گیرد و نباید یکی از این دیدگاه‌ها به طور کامل رد شود. درک این که زلزله‌ها می‌توانند هم به دلایل طبیعی و هم به دلایل شرعی روی دهند، می‌تواند به ما در فهم بهتر این پدیده کمک کند.
حوادث طبیعی، حرکت دادن، زلزله، علت¬ها، لرزش و...