پیامد عوارض اکتسابی اهلیت دراحکام شرعی

Abstract

چکیده

شاخصه اهلیت در فقه اسلامی, به معنای شایستگی انسان برای واجب شدن حقوق قانونی­که، بر ذمه او می­باشد. عوارض اکتسابی حالات عادی انسان را که همانا هوشیاری، آگاهی و آزادی است، به چالش می­کشد. بدین­سبب، همواره این سوالات مطرح می­شود که این عوارض، در اهلیت انسان مسلمان، چه تأثیری دارند؟ نویسنده در این مقاله به هدف یافتن پاسخ به چنین سوالات، به بررسی نظریات فقهای مذاهب، به روش توصیفی- تحلیلی پرداخته و دریافته است که: عوارض اکتسابی 6نوع است. مانند جهل، سکر ، هزل وغیره که آثار متفاوتی دارند. طور مثال: هزل, در مسایل إخباری، إعتقادی و إنشایی واقع می­شود که نزد فقهاء دارای آثار متفاوتی است. سَفَه, هیچ نوع اهلیت را نفی نمی­کند. اما در تصرفات مالی موثر است. سفر, نیز هیچ نوع اهلیت را نفی نمی­سازد, عبادات باشد یا غیر آن, بلکه سبب تخفیف می­گردد. خطای که در مقابل عمد است, چه در حقوق الله باشد یا حقوق العباد, کدام اهلیتی را نفی نمی­کند, بلکه عذر است. از نظر اهل سنت برخلاف معتزله, از دید عقلی به سبب خطاء, مواخذه جایز است. پس در سقوط حق الله مانند حدود و... عذر بوده و در حقوق العباد، عذر نیست. اکراه در ذات خود منافی هیچ نوع اهلیت نیست، اما در برخی احکام تأثیر می­گذارد.

کلیدواژه ­ها: اکراه، احکام شرعی، اهلیت، خطاء، سَفَه، سُکر، عوارض اکتسابی.