ضمان عاقله در قتل ناشی از حادثه ‏ی ترافیکی

Abstract

با توجه به این که هم‌زمان  با پیشرفت جوامع بشری، استفاده از وسایل نقلیه روز به روز، رو به فزونی می‌گذارد، طبعاً حوادث ناشی از استفادۀ وسایط نیز بیش‌تر می‌شود. بنابراین، ضرورت و اهمیّت وجود مقرّرات و ضوابط مشخص و معینی‎که امور مربوط به رانندگی را تنظیم و پیامدهای ناشی از عدم رعایت این مقرّرات را مشخص کند، بر هیچ کسی پوشیده نیست. بنابراین، تحقیق حاضر به هدف تبیین نهاد فقهی-حقوقی ضمان عاقله از منظر فقه اسلامی و حقوق افغانستان، تعیین حدود مسئولیت عاقله در قبال مرتکب حادثه‌ی ترافیکی که منجر به‎قتل مصدوم گردیده است، صورت‌های قتل واقع‌شده ناشی از حوادث رانندگی، ارکان، شرایط و احکام آن با استفاده از روش توصیفی تحلیلی انجام شده و در گردآوری اطلاعات از شیوه‎ی کتاب‎خانه‌های استفاده به عمل آمده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که فقه‎های مذاهب اسلامی در کلیّت موضوع با هم متفق‌اند به این که دیه‌ی قتل خطای محض بر عهده‌ی عاقله‌ی جانی است، اما در تعریف عاقله میان آن‌ها اختلاف نظر وجود دارد؛ به این ترتیب که از نظر جمهور فقهاء عاقله به عصبه‏ی قاتل خطایی اطلاق می‌گردد ، اما از دیدگاه فقه‏های احناف، عاقله به اهل دیوان (هم‌کاران) جانی گفته می‌شود. در نتیجه، ضمان عاقله در نظام حقوقی افغانستان تابع فقه حنفی بوده که، در صورت وجود شرایط، از سوی محکمه‌ی ذی‌صلاح بالای عاقله‌ی جانی و به نفع اولیای دم مقتول حکم صادر می‌گردد .