بررسی منهج تفسیر امام جصاص -رحمه الله

Abstract

الله متعال به خاطر هدایت، شفای روحی و جسمی بشریت قرآن کریم را نازل کرد و برای تفسیر آن نخست رسول اکرم-صلی الله علیه وسلم- را برگزید. یاران رسول الله-صلی الله علیه وسلم- تفسیر را از رسول الله  و از یکدیگر نقل، تابعین از اصحاب پیامبر و از یکد‌یگر روایت و پیروان تابعین از تابعین و  از یک‌دیگر روایت می-کردند و این گام نخست برای تفسیر بوده است، دومین گام برای تفسیر بعد از عصر صحابه و تابعین، عصر تدوین حدیث است که ابواب آن متنوع بوده و تفسیر یکی از ابواب آن‌ها بوده است، قرآن کریم، سوره و به سوره و آیت به آیت از آغاز تا نهایت به شکل جدا گانه تألیف نشده بود و در مرحله سوم، تفسیر قرآن کریم به گونه عِلمِ مستقل از حدیث جدا عرض اندام کرد و به ترتیب مصحف، از اول تا آخِر تفسیر شد و هر مفسر در تفسیر قرآن، از خود منهج ویژه داشتند. هدف تحریر این مقاله توضیح روش تفسیر احکام القرآن از امام جصاص-رحمه الله- و بیان خدمات ایشان در تفسیر است. روش کاری در تحریر این اثر تحلیلی و توصیفی است. مسألۀ اساسی در این اثر در یافت  ژرف نگری امام جصاص در تفسیر و حمایت ایشان از مذهب احناف و برخورد شان در برابر مخالفین می‌باشد. یافته‌های این تحقیق  واضح می‌سازد که امام جصاص-رحمه الله- مسایل فقهی را در روشنی آیات به شکل وسیع به بررسی گرفته و استدلال مخالفین مذهب احناف را با وجوهات مختلف پاسخ داده و در برخی موارد در برابر دیدگاه امام شافعی-رحمه الله- کلمات تندی را به کار برده‌اند. عامل اصلی آن به نظر بنده متانت علمی وی، قوت ادله و مصیب دانستن دیدگاه امام ابوحنیفه-رحمه الله- می‌باشد.

کلید واژه‌ها: امام جصاص، احکام القرآن، تفسیر ، روش و منهج.