صنعت پارادوکس در فرمالیسم و کاربرد آن در غزلیات مولانا عبدالله مصرع صفیر

الملخص

در پژوهش‌های نقد ادبی، به‌ویژه در چارچوب فرمالیسم، بررسی عناصر زبانی که موجب برجسته‌سازی و تمایز زبان ادبی از زبان عادی می‌شوند، اهمیت بنیادین دارد. با این حال، کارکرد نظام‌مند پارادوکس به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای آشنایی‌زدایی در غزلیات معاصر، به‌ویژه در شعر مولانا عبدالله مصرع، کمتر به‌صورت علمی تحلیل شده است. هدف این تحقیق، تبیین نقش پارادوکس در ایجاد آشنایی‌زدایی، برجسته‌سازی و تولید معنا در غزلیات مولانا عبدالله مصرع بر اساس اصول فرمالیسم است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده و در آن، نمونه‌های تناقض­نما از دیوان شاعر استخراج و در چارچوب مفاهیمی چون انحراف از هنجار و تنش معنایی تحلیل گردیده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که پارادوکس در این اشعار، نه‌تنها به‌عنوان یک صنعت بدیعی، بل‌که به‌ مثابه سازوکاری مؤثر در تعلیق معنا و فعال‌سازی ذهن خواننده عمل می‌کند. همچنین، این شگرد زبانی نقش مهمی در انتقال مفاهیم عرفانی و ایجاد چندلایگی معنایی دارد و به‌طور مستقیم در فرآیند آشنایی‌زدایی و برجسته‌سازی ساختار متن دخیل است.